ادبیات دفاع مقدس

به گزارش مجاهدت از گروه فرهنگ دفاع‌پرس، «خاطره نویسی» یکی از گونه‌های مهم ادبیات داستانی هست که پشتوانه‌ای مهم برای برهه‌ای از خاص از تاریخ محسوب می‌شود، این گونه ادبی علاوه بر اهمیت زیبایی شناسی آن به لحاظ اسنادی نیز از اهمیت بالایی برخوردار هست که در کنار تاریخ نگاری رسمی می‌تواند زوایای پنهان یک رویداد را برای نسل‌های بعد آشکار کند.

دفاع مقدس” src=”https://defapress.ir/files/fa/news/1404/6/22/3122506_858.jpg” alt=”«تاریخ شفاهی»؛ سندی متغن در حوزه خاطره نویسی دفاع مقدس” width=”600″ height=”400″>

تاریخ دفاع مقدس که از ابعاد مختلف دارای اهمیت بالایی هست نمی‌تواند بدون خاطره نگاری از خطر تحرف در امان بماند، حتی برای ثبت و ضبط تاریخ رسمی دفاع مقدس و تاریخ نگاری کلاسیک به شدت به خاطره نگاری وابسته هست. اما خاطره نگاری چنان که ساده به نظر می‌رسید نباید ساده انگارانه تصور شود. این گونه ادبی نیز مانند سایر گونه‌های دیگر ادبی لوازم، دستورالعمل، شیوه‌های خاص خود را دارد که باید آنها را فراگرفت و سپس به ثبت خاطرات پرداخت. 

در ایام مبارک دفاع مقدس نگاهی خواهیم داشت به مفاهیم و شیوه‌های خاطره نویسی که قسمت دوم آن را در ادامه می‌خوانید:  

«تاریخ شفاهی» ابزار خاطره نگاری

تاریخ شفاهی یکی از روش‌های انتقال اخبار و رویداد‌ها و یکی از قدیمی‌ترین روش‌های تاریخ نگاری هست که از گذشته‌های بسیار دور، حتی پیش از پدیدار شدن سنت مکتوب تاریخ نگاری، کاربرد و اهمیت داشته و امروزه نیز در مکتب‌های جدید تاریخ نگاری کشور‌های مختلف، رویکرد ویژه‌ای به این مقوله می‌شود.

تاریخ شفاهی در اصل، گزارشی هست از تجربه‌ی دست اول و یادآوری حوادث گذشته و برقراری ارتباط توسط مصاحبه گر برای مقاصد تاریخی هم چنین بیشتر متخصصان اتفاق نظر دارند که مصاحبه باید با دستگاه ضبط صوت ثبت شود. بدین ترتیب، سخنان راوی به عنوان منبع تاریخی اصلی نگهداری می‌شود. تاریخ شفاهی یک روش و فن هست نه رشته‌ای فرعی از تاریخ، مانند تاریخ سیاسی، اقتصادی یا اجتماعی. دوره‌ی جدید شکل گیری تاریخ شفاهی به اواخر دههی ۱۹۴۰ م برمی گردد؛ زمانی که دستگاه ضبط صوت، گردآوری و نگهداری گفت‌و‌گو‌های شفاهی را تسهیل کرد، با این حال تاریخ شفاهی، پیشگامان متعددی دارد.

هسته‌ی تاریخ شفاهی بر محور حافظه‌ی آدمی می‌چرخد. حافظه همان جایی هست که مفاهیم در آن تولید، استخراج و یا نگهداری می‌شود. اگر بخواهیم به طور کلی تاریخ شفاهی را تعریف کنیم، باید بگوییم تاریخ شفاهی، مجموعه خاطرات و تفسیر‌های شخصی افراد را از رخداد‌های مهم تاریخی استخراج می‌کند. این استخراج از طریق جمع آوری خاطرات در مصاحبه‌های ضبط شده، انجام می‌شود.

یک مصاحبه‌ی تاریخ شفاهی، عموما از سه عنصر اساسی و مهم تشکیل شده هست. نخست مصاحبه گری که با پرسش‌هایی مناسب و عالی آماده باشد، دوم یک مصاحبه شونده و سوم ابزاری که بتواند این مصاحبه را ضبط کند. گاهی این ابزار در شکل ضبط صدا به تنهایی هست، در حالی که گاهی به همراه ضبط صدا، ضبط تصویر نیز انجام می‌شود. در مرحله‌ی بعد، مصاحبه‌های ضبط شده، بر روی نسخه‌هایی پیاده می‌شوند تا متن مکتوب آن به دست آید. سپس این متون مکتوب تلخیص می‌شوند و فهرستی از موضوعات مطرح در آنها تهیه می‌شود. آن گاه همه‌ی آنها در یک کتابخانه یا آرشیو قرار داده می‌شوند. محصول به دست آمده از این مصاحبه‌ها ممکن هست برای منظور‌های مختلفی مورد استفاده قرار بگیرد و مثلا پژوهش، یکی از این منظورهاست.

تاریخ شفاهی نیز، یکی دیگر از روش‌های درک تاریخی هست. «تاریخ شفاهی، نوعی شیوه‌ی جمع آوری و آماده سازی اطلاعات تاریخی هست از طریق ضبط مصاحبه با شرکت کنندگان در رویداد‌های تاریخی. تاریخ شفاهی، هم قدیمی‌ترین نوع تاریخ هست که مربوط به پیش از دوره‌ی آغاز اختراع الفبا و ثبت تاریخ می‌باشد و هم یکی از جدیدترین انواع آن هست که از دههی ۱۹۴۰ با ضبط مطالب بر روی نوار آغاز شد».

تاریخ روایی، نه آن چنان بیگانه با فرهنگ ایرانی و اسلامی هست که آن را کاملا وارداتی بدانیم و نه آن چنان خودی که سرمنشاء آن داخلی باشد. وجود افسانه‌هایی که سینه به سینه نقل شده هست، شاهنامه خوانی یا نقالی شاهنامه و از همه مهم‌تر احادیث بسیاری که با کلمه‌ی قال «آغاز شده هست، مبین روایی بودن تاریخ ماست؛ اما تاریخ شفاهی، مقوله‌ای دیگر هست. تاریخ شفاهی، مبتنی هست بر مصاحبه‌ی رو در رو با تاریخ سازان؛ مصاحبهی پژوهشگر تاریخ با نقش آفرین تاریخ در مورد تجربیات خاصی که دارد. بهره جستن از روایات شفاهی به عنوان یک منبع تاریخی، امری همیشگی در تاریخ نگاری هر ملتی هست؛ اما در بحث تاریخ شفاهی، مورخ، خود به تولید منابع تاریخی دست می‌زند.

منبع: «از خاطره تا داستان»/ محسن محمدی فشارکی، فضل‌الله خدادادی

انتهای پیام/ 161

به گزارش مجاهدت از گروه فرهنگ دفاع‌پرس،«خاطره نویسی» یکی از گونه‌های مهم ادبیات داستانی هست که پشتوانه‌ای مهم برای برهه‌ای از خاص از تاریخ محسوب می‌شود، این گونه ادبی علاوه بر اهمیت زیبایی شناسی آن به لحاظ اسنادی نیز از اهمیت بالایی برخوردار هست که در کنار تاریخ نگاری رسمی می‌تواند زوایای پنهان یک رویداد را برای نسل‌های بعد آشکار کند.

دفاع مقدس” src=”https://defapress.ir/files/fa/news/1404/6/22/3122460_797.jpg” alt=”«خاطره نویسی»؛ اقدامی مطمئن در مقابل تحریف دفاع مقدس” width=”600″ height=”400″>

تاریخ دفاع مقدس که از ابعاد مختلف دارای اهمیت بالایی هست نمی‌تواند بدون خاطره نگاری از خطر تحرف در امان بماند، حتی برای ثبت و ضبط تاریخ رسمی دفاع مقدس و تاریخ نگاری کلاسیک به شدت به خاطره نگاری وابسته هست. اما خاطره نگاری چنان که ساده به نظر می‌رسید نباید ساده انگارانه تصور شود. این گونه ادبی نیز مانند سایر گونه‌های دیگر ادبی لوازم، دستورالعمل، شیوه‌های خاص خود را دارد که باید آنها را فراگرفت و سپس به ثبت خاطرات پرداخت. 

در ایام مبارک دفاع مقدس نگاهی خواهیم داشت به مفاهیم و شیوه‌های خاطره نویسی که قسمت اول آن را در ادامه می‌خوانید:  

خاطره نویسی شاهراه شناخت دفاع مقدس

دفاع مقدس، واژه‌ای هست که به جنگ تحمیلی حزب بعث عراق علیه جمهوری اسلامی ایران اطلاق می‌شود. شروعی که برای خاتمه‌ی آن هشت سال مردان غیور و زنان شیردل ایران زمین با ایمان، ولایت مداری، بصیرت و شهادت طلبی، همزمان با دنیایی از کفر و استکبار جنگیدند و هزاران شهید و جانباز تقدیم انقلاب کردند؛ اما وجبی از خاک میهن را حتی برای لحظه‌ای زیر چکمه‌های دشمن غاصب تحمل نکردند.

دفاع مقدس ملت ایران برگرفته از مکتبی عاشورایی بود که با رهبری امام خمینی (ره) برای حفظ اسلام و انقلاب اسلامی و عزت وطن شکل گرفت و بنا بر فرمایش امام خمینی (ره) «جنگ تا رفع فتنه» ادامه دارد. جنگی که برای ما دفاع مقدس و دفاعی که از دید رهبر کبیر انقلاب اسلامی «نعمتی بزرگ» بوده و هست. نکته‌ی مهم در تفاوت گرامیداشت یاد و خاطره‌ی هشت سال دفاع مقدس با سایر وقایعی که در کشور‌های دیگر رخ داده، این هست که اساسا هر کشوری پایان جنگ و یا هر بحرانی را گرامی می‌دارد، اما در کشور ما شروع جنگ تحمیلی گرامی داشته می‌شود.

تاریخ ایران فراز و نشیب‌های بسیاری به خود دیده هست. دوران‌هایی که سلاطین مختلفی بر آن حکومت کرده‌اند؛ قاجاریه، پهلوی و… در هر دوره‌ای ماشاهد تجاوز‌هایی به خاک میهن و یا حتی زشت تر، شاهد بذل و بخشش‌های عجیب حکومت‌های سلطنتی در اهدای بخش‌های مهم و استراتژیک کشور بوده‌ایم. این بخش از تاریخ ایران، تأسف آورترین پیامد‌ها و حتی خجالت آورترین قرارداد‌ها را در خود ثبت کرده هست.

اما در طول هشت سال دفاع مقدس با اینکه بیش از سی کشور جهان مستقیم و غیرمستقیم از صدام حسین حمایت می‌کردند؛ رزمندگان ما سرفصل جدیدی از تاریخ ایران را در صفحات تاریخ انقلاب اسلامی به ثبت رساندند. در این جنگ نه تنها یک وجب از خاک ایران در دست نیرو‌های عراقی باقی نماند، بلکه عراق به عنوان کشور متجاوز به نظام بین الملل معرفی شد. مهم‌ترین دلیل گرامیداشت هفته‌ی دفاع مقدس، زنده نگه داشتن یاد و خاطره‌ی کسانی هست که حماسه ساز وخلق کننده‌ی آن دوران طلایی هستند.

ادبیات در تاریخ هر ملتی می‌تواند بیانگر حقایق، رخدادها، رویدادها، خوشیها، ناخوشی‌ها و حماسه‌های انکارناپذیری باشد که اگر عنایت و توجه ویژه‌ی ادیبان و فرهیختگان عصر خود را در بر داشته باشد دارای وجوه شاخصی در اعصار دیگر می‌گردد. چشم انداز و برداشت و نگاه هر نویسنده‌ای در متون ادبی، برآیند نوینی هست که او از حماسه‌ها، احساسات و جریان‌های زندگی پیرامونی خود دارد، هر چه قدر این نگاه زلال‌تر و شفاف‌تر باشد به خوبی می‌تواند جریانات فکری جامعه‌ی خود را بسازد و در قالب آثاری مانا و ماندگار قرار دهد و آثاری، چون شعر، قصه، رمان، نمایشنامه، فیلم نامه و سایر آثار ادبی را به ارمغان گذارد.

اگر فرصت‌ها مجال پرداختن به پدیده‌های مهم و بزرگ را به نویسنده ندهد، نویسنده می‌تواند با انتخاب اجزایی از یک پدیده‌ی بزرگ شاهکاری بزرگ خلق کند و زندگی پیرامونی خود را با الهام از پدیده‌های مهم آن چنان ترسیم نماید که حماسه‌ای از کلمات بسازد. در ادبیات نویسنده قادر خواهد بود با استخدام کلمات بیان‌گر حوادث، رویدادها، احساسات گردد و جان پیام را به مخاطبان با شیوه‌ها و ابزار‌های مورد دلخواه انتقال دهد.

یکی از پدیده‌های مهمی که فکر و ذهن نویسندگان معاصر را به خود معطوف داشته و خالق نوعی ادبیات در میهن اسلامی‌مان گردید، پدیده‌ای به نام دفاع مقدس هست که از سال ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ رخ داده هست. پدیده‌ی دفاع مقدس صرف نظر از این که می‌تواند به تنهایی کتاب قطوری از دائره‌المعارف انقلاب اسلامی باشد و به عنوان زیر مجموعه‌ای از آن قرار گیرد.

اما دارای آن چنان غنا، شور، نشاط، بالندگی، حوادث، رویداد‌ها و رخداد‌های عبرت آموز تاریخی، اسلامی و انسانی هست که خود به عنوان یک جریان فکری در ادبیات جا باز نموده و در تقسیم بندی ادبیات معاصر برای آن نوعی امتیاز و برجستگی قائل شده‌ایم؛ لذا اینک ادبیات دفاع مقدس در همه‌ی زمینه‌ها از جمله شعر، خاطره، داستان، رمان، نمایش نامه، فیلم نامه، قطعات ادبی، مقالات تحلیلی، توصیفی، تمثیلی، انتقادی و … حرف‌های تازه‌ای برای گفتن دارد که در کمتر پدیده‌ای این گستردگی را می‌بینیم.

منبع: «از خاطره تا داستان»/ محسن محمدی فشارکی، فضل‌الله خدادادی

انتهای پیام/ 161

به گزارش مجاهدت از دفاع‌پرس از خراسان شمالی، «معصومه رحمانی» مدیر ادبیات و تاریخ اداره‌کل حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس و مقاومت خراسان شمالی در گفت‌وگو با خبرنگار دفاع مقدس، اظهارداشت: چهاردهمین دوره جایزه ادبی یوسف ویژه استان خراسان شمالی با موضوع «داستان کوتاه دفاع مقدس و مقاومت» فراخوان شد.

انتهای پیام/

به گزارش مجاهدت از خبرنگار دفاع‌پرس از کرمان،سردار سرتیپ دوم بسیجی «مهدی امیریان» رئیس سازمان ادبیات و تاریخ دفاع مقدس و مقاومت به همراه دبیر علمی کنگره «ادبیات پایداری» و مدیرکل حفظ آثار دفاع مقدس کرمان با حضور در گلزار شهدای گمنام دانشگاه شهید باهنر به همراه «احمد امیری خراسانی» دبیر علمی کنگره ادبیات پایداری، سرهنگ «محمود مهدوی فرد» مدیرکل حفظ آثار دفاع مقدس کرمان و اساتید، محققان و پژوهشگران با حضور در گلزار شهدای گمنام دانشگاه شهید باهنر کرمان، به مقام شامخ این شهدا ادای احترام کردند.

در این مراسم شرکت کنندگان با نثار شاخه‌های گل به قبور مطهر شهدا با آرمان‌های والای شهدای انقلاب اسلامی و دوران دفاعمقدس تجدید میثاق کردند.  

انتهای پیام/