برنامه هسته ای

به گزارش مجاهدت از مشرق، رژیم صهیونیستی در بامداد ۱۳ ژوئن (۲۳ خردادماه) حملات متجاوزانه خود علیه ایران را آغاز کرد و در جریان این حملات توانست تعدادی از فرماندهان نظامی و دانشمندان هسته‌ای کشور را در کنار شمار زیادی از شهروندان بی‌گناه به شهادت برساند. ایران کمتر از یک روز پس از آغاز جنگ حملات موشکی تلافی‌جویانه به سرزمین‌های اشغالی را انجام داد. درگیر میان دو طرف پس از ۱۲ روز با اعلام آتش‌بس متوقف شد.

نشریه فارین پالسی با اشاره به دخالت آمریکا در این جنگ با حمله به تاسیسات هسته‌ای ایران مدعی شد که برنامه هسته‌ای این کشور و زیربنای نظامی آن، طی این ۱۲ روز آسیب جدی دیده است و نوشت: اما به نظر می‌رسد که جمهوری اسلامی به جای فروپاشی زیر این ضربه، جان تازه‌ای گرفته است. این حملات باعث شد که ایرانیان با محکوم کردن آن‌ها و جشن گرفتن واکنش دولت، به نوعی به حمایت از پرچم خود برخیزند. ایران برای مقامات از دست رفته خود سوگواری اما به سرعت آن‌ها را جایگزین کرد. بنابراین، این جنگ ملت ایران را منسجم‌تر و جایگاه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را تقویت کرد.

رسانه آمریکایی در ادامه ارزیابی خود از وضعیت ایران پس از جنگ تحمیلی رژیم صهیونیستی تصریح کرد: در این میان، دولت ایران برای حفظ ثبات داخلی ممکن است آزادی‌های اجتماعی بیشتری را تحمل کند اما هر کسی را که خائن بداند، دستگیر می‌کند و از همه مهم‌تر، ایرانیان ممکن است تمایل بیشتری به پذیرش دولت به همان شکلی که هست، داشته باشند. اکنون این کشور می‌تواند یک قرارداد اجتماعی جدید داشته باشد، قراردادی که امنیت ملی را بالاتر از هر چیز دیگری در اولویت قرار می‌دهد.

به نوشته فارین پالسی، با این حال، استراتژی امنیت ملی ایران به طور کلی بدون تغییر باقی مانده است؛ «سران جمهوری اسلامی ایران به مقاومت در برابر حملات اسرائیل و آمریکا افتخار می‌کنند. آنها خسارات قابل توجهی را که به شهرهای اسرائیل وارد کرده‌اند، یک دستاورد بزرگ می‌دانند و همچنان معتقدند که نشان دادن عزم راسخ در مواجهه با تجاوز، تنها راه برای بازدارندگی مخالفانشان است».

نشریه آمریکایی مدعی شد: بنابراین، سران ایران برای بازسازی شبکه نیروهای نیابتی کشور، یعنی محور مقاومت، اقدام خواهند کرد. آنها حتی کمتر از قبل به دیپلماسی اعتماد خواهند کرد. در عوض، آنها زمینه را برای یک جنگ فرسایشی طولانی با اسرائیل – و یک گریز هسته‌ای بالقوه – فراهم خواهند کرد.

جنگ علیه ملت

فارین پالسی با اشاره به برگزاری چندین دور مذاکرات هسته‌ای میان ایران و آمریکا با میانجی‌گری عمان نوشت: در هفته‌های پیش از حمله اسرائیل به ایران، به نظر می‌رسید که تهران و واشنگتن ممکن است اختلاف خود بر سر برنامه هسته‌ای ایران را به طور مسالمت‌آمیز حل و فصل کنند. برخی از تحلیلگران معتقد بودند که حصول یک توافق هسته‌ای جدید می‌تواند، نزدیک باشد اما با پیشرفت مذاکرات، دولت «دونالد ترامپ» رئیس جمهور ایالات متحده شروع به عقب‌نشینی از انعطاف‌پذیری اولیه خود کرد و بین درخواست غنی‌سازی صفر و برچیدن کامل زیرساخت‌های هسته‌ای ایران در نوسان بود.

در ادامه این یادداشت آمده است: این شرایط در کنار تضعیف حزب‌الله در لبنان و برکناری «بشار اسد» رئیس جمهور سوریه سبب شد تا بسیاری از مقامات و تحلیلگران به این باور برسند که – با توافق یا بدون توافق – اسرائیل، ایالات متحده، یا هر دو حمله خواهند کرد. با این حال، مقامات ایرانی پای میز مذاکره ماندند، به این امید که از حمله جلوگیری و در عین حال تلاش کنند که حمایت داخلی خود را تقویت کنند.

فارین پالسی افزود: در ابتدای آغاز حملات اسرائیل، بسیاری از مردم ایران تصور می‌کردند که این درگیری یک رویارویی کوتاه بین دو طرف خواهد بود که بعید است بر آنها تأثیری بگذارد. اما با تشدید حملات، هدف قرار دادن زیرساخت‌ها و کشتن شهروندان عادی، بسیاری از ایرانیان به این نتیجه رسیدند که این حملات، جنگی علیه خود ملت است. این احساسات، به‌ویژه پس از آنکه ترامپ و مقامات اسرائیلی از ساکنان تهران خواستند خانه‌های خود را تخلیه کنند، افزایش یافت.

یکی از ساکنان تهران به روزنامه فایننشال تایمز گفت: اکنون، زمان آن رسیده است که همبستگی خود را با ایران نشان دهیم. ترامپ و نتانیاهو می‌گویند «تخلیه کنید»، انگار که به سلامتی ما اهمیت می‌دهند. چگونه یک شهر ۱۰ میلیونی می‌تواند تخلیه شود؟ من و همسرم قرار نیست راه را برای آنها هموار کنیم. بگذارید ما را بکشند.

فوران ملی‌گرایی

نشریه وابسته به اندیشکده شورای روابط خارجی همچنین نوشت: این حملات به جای اینکه خشم عمومی را علیه دولت ایران برانگیزد، منجر به فوران ملی‌گرایی شد. همزمان با اینکه جمهوری اسلامی ایران حمله اسرائیل را تاب آورد و با موشک‌های بالستیک خود تلافی کرد، این واکنش از سوی نویسندگان، هنرمندان و خوانندگان ایرانی که بسیاری از آنها معمولاً غیرسیاسی هستند، مورد استقبال و قدردانی قرار گرفت. مفسران ایرانی از طیف‌های سیاسی مختلف، حمله اسرائیل را به حمله آلمان نازی به اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۴۱ تشبیه کردند و این درگیری را به عنوان جنگ میهنی خود ایران مطرح کردند؛ «یک مبارزه ملی که فراتر از سیاست است». حتی برخی از فعالان سیاسی سابق و مخالفان قدیمی نیز به این جنبش پیوستند.

برای مثال، صدها فعال سیاسی و حقوق مدنی در بیانیه‌ای مشترک حملات رژیم صهیونیستی را محکوم و تاکید کردند «در دفاع از تمامیت ارضی، استقلال، قابلیت‌های دفاع ملی و میهن خود، متحد و مصمم ایستاده‌ایم». تأکید آنها بر همبستگی با پیام دولت همسو بود. بنابراین، حملات اسرائیل بخشی از فشارهای داخلی بر جمهوری اسلامی را کاهش داد.

فارین پالسی در ادامه این طور پیش‌بینی کرد که «دولت ایران احتمالاً از این مهلت برای تسریع نظامی‌سازی و آماده‌سازی خود استفاده خواهد کرد. تهران همچنین احتمالاً پاکسازی‌های داخلی را برای مقابله با نفوذ اطلاعاتی اسرائیل آغاز خواهد کرد، دستگاه نظارتی خود را گسترش خواهد داد و برای نظارت و گزارش فعالیت‌های مشکوک به شهروندان عادی تکیه خواهد کرد».

راهبرد درستِ جنگ در خارج

رسانه آمریکایی افزود: البته مقامات اسرائیلی و آمریکایی بیشتر بر این موضوع تمرکز دارند که آیا تهران تهدیدی برای آنهاست یا خیر. فرماندهان سپاه پاسداران معتقدند که استراتژی دفاعی رو به جلوی این کشور – مبارزه با دشمنان با انجام جنگ نامتقارن در نزدیکی یا درون مرزهای آنها به جای خاک ایران – توجیه شده است. این رویکرد با موفقیت اسرائیل و ایالات متحده را سال‌ها از حمله منصرف کرد و بنابراین، زمان حیاتی را برای تهران فراهم کرد تا زیرساخت‌های صنعتی، تخصص فنی و تاب‌آوری نهادی را که اکنون می‌تواند برای بازسازی سریع برنامه‌های هسته‌ای و موشک‌های بالستیک خود، حتی پس از بمباران‌های ویرانگر از آن استفاده کند، ایجاد کند.

به گفته فارین پالسی، فرماندهان سپاه پاسداران سال‌ها استدلال می‌کردند که برای محافظت از ملت، باید جنگ را به خارج از کشور ببرند – مثلاً آنها معتقد بودند که عدم حمایت از اسد در دمشق منجر به حمله به تهران خواهد شد. به یک معنا، اکنون ثابت شده است که حق با آنها بود. ایران موضع منطقه‌ای خود را طوری طراحی کرده بود که لایه‌های دفاعی را در قالب شرکای مختلف خود با این باور ایجاد کند که این شبکه، دشمنان را مجبور می‌کند قبل از حمله به خاک ایران از جبهه‌های متعدد عبور کنند. این جنگ نشان داد که استراتژی آنها طبق برنامه عمل کرده است.

اما این رویکرد، حملات به خاک ایران را تنها به تأخیر انداخت و مانع آن نشد. با این حال، برای تهران، این تأخیر دقیقاً نکته‌ی اصلی است: این کار به دولت زمان داد تا آماده شود، از تاکتیک‌های اسرائیل درس بگیرد و جنگ را به عنوان یک مبارزه‌ ملیِ وجودی مطرح کند. بنابراین، بعید است که ایران پس از این حمله رفتار بسیار متفاوتی داشته باشد.

در ادامه این یادداشت آمده است: جمهوری اسلامی ایران می‌تواند با بازسازی حزب‌الله به عنوان یک نیروی چابک‌تر و کوچک‌تر و نزدیک‌تر به شکل اولیه‌اش، به دنبال بازسازی محور مقاومت باشد و در سوریه نیز از خلا قدرت فعلی بهره ببرد و گروه‌های مورد حمایت خود را تقویت کند. هرچند که هیچ‌یک از آنها آسان نخواهد بود. با این حال، تهران شاهد گشایش‌هایی است. جنگ غزه خشم گسترده‌ای را نسبت به اسرائیل در سراسر منطقه برانگیخته و تقاضای از پایین به بالا برای مقاومت مجدد در برابر دشمن جمهوری اسلامی ایران را برانگیخته است. در واقع، بقای ایران و حملات موشکی آن به خاک اسرائیل، تحسین بسیاری از جمعیت‌های عرب را نیز برانگیخته است.

حداکثر مقاومت با حداکثر دیپلماسی

فارین پالسی خاطر نشان کرد: در همین حال، تهران بیش از هر زمان دیگری نسبت به دیپلماسی بدبین است. شوک این حملات – که شامل ترور فرماندهان ارشد سپاه و تلاش ناموفق برای ترور چهره‌های سیاسی بود – هرگونه اعتباری را که زمانی تضمین‌های آمریکایی‌ها می‌توانست داشته باشد، از بین برده است. در گذشته، ایران به واشنگتن بی‌اعتماد بود، اما مذاکرات را به عنوان راهی بالقوه برای کاهش تحریم‌ها و کاهش تنش‌ها می‌دید. اکنون، مقامات ایرانی نه تنها فرض می‌کنند که ایالات متحده هرگونه توافقی را نقض خواهد کرد، بلکه با توجه به اینکه حمله اسرائیل تنها دو روز قبل از مذاکرات برنامه‌ریزی شده بین تهران و واشنگتن رخ داد، مذاکرات را پوششی برای اجبار یا اقدام نظامی می‌دانند.

در این گزارش آمده که «با این وجود، ایران حداکثر مقاومت را با حداکثر دیپلماسی ترکیب می‌کند تا خطوط قرمز خود را ابلاغ کند و آنچه را که به عنوان بدعهدی غرب می‌بیند، بیشتر افشا کند. با انجام این کار، تهران می‌تواند رفتار خود را برای مخاطبان داخلی و خارجی توجیه و بر اسرائیل و ایالات متحده فشار وارد کند».

ابهام هسته‌ای

فارین پالسی با اشاره به ادعاهای غرب و آمریکا علیه ماهیت برنامه هسته‌ای ایران نوشت: با این حال، به نظر نمی‌رسد که ایران به سمت بمب اتم حرکت کند. تهران سلاح‌های هسته‌ای را به‌عنوان جایگزینی برای یک ارتش متعارف قوی نمی‌بیند. ایران کشور بزرگی است که مرزهای آسیب‌پذیر با همسایگان ناپایدار متعدد دارد. این کشور درگیر اختلافات ارضی همپوشانی در مورد میادین نفتی و گازی، منابع آبی و مرزهای دریایی است. این چالش‌های خارجی به همراه سابقه طولانی آن در تحمل تهاجم‌ها و دخالت‌های خارجی به نسل‌های مختلف رهبران ایران، صرف نظر از نوع نظام، این دلیل را داده که سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در ایجاد یک ارتش متعارف انجام دهند.

در این گزارش تصریح شده است: تهران احتمالاً به جای شتاب برای دستیابی به بمب، به دنبال ابهام هسته‌ای خواهد بود و همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را نیز به حالت تعلیق درآورده است. انجام این کار همچنین آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را تحت فشار قرار می‌دهد تا علیه حملات آینده به ایران لابی کند، زیرا آژانس تنها در صورتی می‌تواند بازرسی‌های خود را از سر بگیرد که سایت‌های هسته‌ای ایران دیگر مورد تهدید نباشند. تهران معتقد است که این رویکرد، انعطاف‌پذیری بیشتری را نیز برای پیشبرد برنامه خود بدون اطلاع قبلی فراهم می‌کند. و این تعلیق را به عنوان پاداشی عادلانه برای آژانس بین‌المللی انرژی اتمی می‌بیند؛ مقامات ایرانی حتی با اینکه تهران امضاکننده پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای است، از اینکه آژانس حملات اسرائیل و آمریکا را محکوم نکرده است، خشمگین هستند، پیمانی که استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای را برای اعضا تضمین می‌کند.

در پایان این مطلب آمده است: در واقع، مقامات ایرانی معتقدند که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اطلاعات مفیدی به اسرائیل و ایالات متحده داده که از آن برای توجیه حملات سوءاستفاده شده است. همانطور که تهران اشاره کرد، آژانس تنها چند روز قبل از آغاز حملات گزارشی منتشر و ادعا کرد که همکاری ایران با بازرسان آژانس اتمی «به هیچ وجه رضایت‌بخش نبوده است. این، بدان معنا نیست که ایران در نهایت سلاح هسته‌ای خواهد ساخت. اینکه آیا این کشور به بازدارندگی نهایی دست خواهد یافت یا خیر، همچنان یک سوال بی‌پاسخ است. اما آنچه واضح است این است: ایران تسلیم نشده و بعید است که رفتاری متفاوت از گذشته داشته باشد.

به گزارش مجاهدت از مشرق، مجید تخت روانچی، معاون سیاسی وزیر امور خارجه کشورمان در مصاحبه با شبکه انگلیسی “بی‌بی‌سی” تاکید کرد که اگر آمریکا می‌خواهد مذاکرات دیپلماتیک را از سر بگیرد، باید هرگونه برنامه حمله دیگری به ایران را منتفی بداند.

معاون وزیر امور خارجه در ادامه با تاکید بر اینکه ایران اصرار دارد اورانیوم را برای استفاده صلح آمیز در داخل خاک ایران غنی‌سازی کند، گفت: سطح آن قابل بحث است، ظرفیت آن قابل بحث است، اما اینکه بگوییم شما نباید غنی‌سازی داشته باشید، باید غنی‌سازی صفر داشته باشید و اگر موافق نباشید، ما شما را بمباران خواهیم کرد، این قانون جنگل است.

وی همچنین درباره آینده مذاکرات ایران و آمریکا گفت که هیچ تاریخی برای بازگشت احتمالی به مذاکرات توافق نشده است و نمی‌داند چه چیزی در دستورکار خواهد بود.

تخت روانچی افزود: در حال حاضر ما به دنبال پاسخی برای این سوال هستیم که آیا در حالی که در گفتگو هستیم، شاهد تکرار یک اقدام تجاوزکارانه خواهیم بود یا خیر؟

او گفت که ایالات متحده باید «در مورد این سوال بسیار مهم» و «آنچه که قرار است به ما ارائه دهند تا اعتماد لازم برای چنین گفتگویی را ایجاد کنند» کاملاً شفاف باشد.

تخت روانچی در پاسخ به این سوال که آیا ایران می‌تواند به عنوان بخشی از هرگونه توافقی، احتمالاً در ازای کاهش تحریم‌ها و سرمایه‌گذاری در کشور، بازنگری در برنامه هسته‌ای خود را در نظر بگیرد، گفت: «چرا باید با چنین پیشنهادی موافقت کنیم؟»

وی بار دیگر تأکید کرد که برنامه ایران، از جمله غنی‌سازی اورانیوم تا ۶۰ درصد، برای اهداف صلح‌آمیز است.

طبق نوشته بی‌بی‌سی، تخت روانچی همچنین در این مصاحبه گفت که متحدان عربی ایران در خلیج فارس «تمام تلاش خود را می‌کنند تا فضای لازم برای گفتگو را آماده کنند.»

معاون وزیر امور خارجه افزود: «ما جنگ نمی‌خواهیم. ما می‌خواهیم در گفتگو و دیپلماسی شرکت کنیم، اما باید آماده باشیم، باید محتاط باشیم تا دوباره غافلگیر نشویم.»

به گزارش مجاهدت از مشرق، تهران به دنبال تصویب قطعنامه اخیر شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، پاسخی قاطع صادر کرده است. مقامات ایرانی این قطعنامه را نه ضرورتی فنی یا حقوقی، بلکه مانوری با انگیزه سیاسی و بازتاب‌دهنده الگوی تکراری تاکتیک‌های فشار کشورهای غربی می‌دانند که ایران آن را غیرسازنده و از نظر راهبردی اشتباه تلقی می‌کند.

از دیدگاه تهران، توسل مستمر به قطعنامه‌ها و فشار، «رویدادی تکراری» است که از نظر تاریخی نتوانسته است ایران را وادار به دست کشیدن از حقوق مشروع خود ذیل چارچوب‌های بین‌المللی، به‌ویژه معاهده عدم اشاعه (NPT)، کند. بهروز کمالوندی، سخنگوی سازمان انرژی اتمی ایران، با صراحت این دیدگاه را بیان کرده و تصویب قطعنامه را ناشی از «اشتباهی استراتژیک» از سوی کشورهای غربی و اروپایی می‌داند. مقامات ایرانی معتقدند این انتظار که فشار سیاسی بتواند به نحوی موضع اصولی ایران در قبال برنامه هسته‌ای صلح‌آمیزش را تغییر دهد، اساساً اشتباه است و نتایج مطلوب طرف‌های دیگر را در پی نداشته است.

در پاسخ مستقیم به این قطعنامه که ایران آن را «تحمیلی و ظالمانه» می‌شمارد، اقدامات ملموسی به سرعت به جریان افتاده است. تصمیماتی در سطوح عالی تأیید و بلافاصله به آژانس اطلاع داده شده است. از جمله گام‌های فنی مهم اعلام شده، تأسیس یک سایت جدید غنی‌سازی با ضریب امنیتی فوق‌العاده بالا است – که از آن به عنوان «سایت سوم» ایران یاد می‌شود – و جایگزینی سانتریفیوژهای نسل اول IR-1 در تأسیسات غنی‌سازی فردو با ماشین‌های پیشرفته‌تر نسل ششم IR-6. این ارتقاهای فنی صرفاً نمادین نیستند؛ این تدابیر برای افزایش قابل توجه ظرفیت غنی‌سازی با حفظ پروتکل‌های امنیتی سخت‌گیرانه طراحی شده‌اند و به عنوان سیگنالی روشن از عزم و توانایی فنی ایران برای پیشبرد برنامه‌اش در مواجهه با فشار خارجی عمل می‌کنند.

پیام اساسی تهران، تاب‌آوری، آمادگی و برنتابیدن فشار است. مقامات ایرانی تأکید دارند که فشار خارجی بی‌اثر است و بالعکس عزم ایران را برای افزایش قابلیت‌هایش تقویت می‌کند. ایران تصریح می‌کند که برای «همه سناریوها»ی آتی آماده است. این آمادگی بازتاب عزم ایران برای دفاع از حقوق خود است. تهران بر تمایل خود برای تعامل سازنده تأکید می‌کند، اما تصریح می‌کند که تعامل نمی‌تواند یک‌طرفه باشد.

عنصر کلیدی در توجیه اقدامات ایران در اصل عمل متقابل و مفاد برجام نهفته است. تهران استدلال می‌کند که در حالی که سطح «بی‌نظیری» از همکاری را با آژانس تحت توافق پادمان – با اشاره به بازرسی‌های گسترده – نشان داده است، پاسخ مثبت متناسبی از سوی طرف‌های دیگر دریافت نکرده است. مقامات ایرانی معتقدند که عدم اجرای کامل تعهدات توسط طرف‌های دیگر، چاره‌ای جز اتخاذ «اقدامات جبرانی» برای ایران باقی نگذاشته است، آن‌گونه که ذیل بندهای 26 و 36 برجام مجاز شمرده شده است. این بندها به ایران اجازه می‌دهند در صورت عدم پایبندی طرف‌های دیگر، تعهدات خود را به کلی یا جزئی متوقف کند. ایران پیوسته تأکید می‌کند که این گام‌ها در صورت بازگشت طرف‌های دیگر به اجرای کامل تعهداتشان، برگشت‌پذیر هستند.

در نتیجه، ایران به شدت هرگونه مبنای حقوقی برای فعال‌سازی مکانیسم‌هایی مانند «ماشه» را رد می‌کند. مقامات ایرانی استدلال می‌کنند از آنجایی که اقداماتش در چارچوب اقدامات جبرانی مجاز ذیل برجام تعریف می‌شوند، هیچ بهانه حقوقی برای چنین حرکتی وجود ندارد، و هر تلاشی برای فعال کردن مکانیسم ماشه را صرفاً با انگیزه سیاسی و نه توجیه حقوقی ذیل چارچوب موجود می‌بینند.

در خصوص همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، ایران با اشاره به سابقه بازرسی‌های گسترده، هشدار می‌دهد که عدم تعامل مثبت از سوی طرف مقابل در حال حاضر، بازنگری در سطح این همکاری را ضروری می‌سازد. این نشانه‌ای از تغییر احتمالی در همکاری با آژانس است، که ایران آن را نتیجه فضای سیاسی حاکم می‌داند نه تصمیمی یکطرفه از سوی تهران.

اگرچه قطعنامه به امکان ارجاع موضوع به شورای امنیت سازمان ملل اشاره می‌کند، اما ایران معتقد است که دستیابی به نتیجه‌ای موثر در آنجا برای پایتخت‌های غربی دشوار خواهد بود؛ چرا که ساختار شورا و حمایت مورد انتظار از سوی کشورهای دوست ایران، چنین اجازه‌ای را به غرب نمی‌دهد.

در نهایت، موضع ایران ریشه در این باور دارد که دفاع از حقوق خود مستلزم ایستادگی و داشتن راهبردی مشخص است. مقامات ایرانی پیامی از عزم راسخ منتقل می‌کنند و تأکید دارند که تصور برخی پایتخت های غربی درباره احتمال برچیدن برنامه هسته‌ای صلح آمیز ایران، گزاره‌ای غیرواقع‌بینانه است که نسبتی با واقعیت ندارد.

به گزارش مجاهدت از مشرق، دکتر محمدحسین محترم طی یادداشتی در روزنامه کیهان نوشت: «نمی‌دانیم کدام حرف ترامپ را باور کنیم، از یک‌طرف حرف از صلح می‌زند و از طرف دیگر تهدید به جنگ می‌کند!»

در این خصوص:

۱- مواضع ترامپ و آمریکایی‌ها بعد از دور چهارم مذاکرات که قبل از این متناقض بود، کاملا شفاف شد. اولا صراحت و شفافیت تا بدان حد رسیده که ترامپ در عربستان و قطر با به زبان آوردن ۷۸ بار نام ایران و اختصاص ۴۸ دقیقه از صحبت‌هایش به ایران‌هراسی، صریح‌تر از هر زمان دیگری ادعا کرد: «برای اعمال تحریم‌های بی‌نظیر علیه ایران تلاش کردیم و تحریم‌هایی که پیش‌تر علیه تهران وضع شده‌اند، باید اجرا شوند و با اعمال فشار حداکثری صادرات نفت ایران را به صفر می‌رسانم»!

ثانیا ویتکاف هم از یک طرف ادعا کرد «به ایران حتی حق یک درصد غنی‌سازی را نمی‌دهیم و تحریم‌ها علیه این کشور هرگز لغو نخواهد شد»!، و از طرف دیگر از «مجاب کردن ایرانی‌ها به صورت داوطلبانه» با «اشتیاق و انتظار برای دور پنجم مذاکرات» سخن گفت. موضوعی که رهبری قبلا نسبت به آن هشدار داده بودند که «در تبلیغات آمریکایی‌ها در مورد مذاکرات، این معنا کاملاً خودش را نشان می‌دهد که بیاییم بنشینیم تا ایران را قانع کنیم که از غنی‌سازی و انرژی هسته‌ای دست بردارد. هدف این است. نمی‌گویند مذاکره کنیم تا ایران ادله‌ خودش را بیان کند و ما از فشار و تحریم و دخالت‌های امنیتی و سیاسی و غیره دست برداریم؛ می‌گویند مذاکره کنیم تا ایران حرف ما را قبول کند»!

ثالثا همزمان با این مواضع و اظهاراتِ شفاف ترامپ و ویتکاف، اسکات بسنت وزیر خزانه‌داری آمریکا نیز نهمین بستۀ تحریمی علیه ایران را امضا کرد!

رابعا آنگونه که برخی خبرگزاری‌ها خبر دادند مذاکرات ایران با سه کشور اروپایی‌ هم جلسه‌ای پرتنش بوده و آنها نیز همپا با آمریکا درخواست‌های «غیرفنی»، «غیرقانونی» و با «ادبیات نامناسب» در مورد مکانیسم ماشه مطرح کردند و با «مواضعی تند»، «تهدیداتی جدی» را روی میز گذاشتند.

خامسا این یعنی «جنگ ترکیبی با محوریت تحریم، نه مذاکره برای لغو تحریم»! لذا ادعای سازنده بودن مذاکرات با نشان دادن شاخه زیتون اکنون به‌شدت زیر سؤال رفته، چون تاکید بر «عدم لغو تحریم‌ها» و «اعمال تحریم جدید» همزمان با «مذاکره برای رفع تحریم» بسیار خنده‌دار است و باید پاسخ داده شود این دو چگونه قابل جمع و توجیه است؟ و اصولا بر سر چه موضوعی مذاکره می‌شود؟!

حال اولا آیا باید همچنان امید داشت که تحریم‌ها لغو می‌شوند؟! ثانیا ما باید الگوی پندآموزی از خیانت‌ها و فریبکاری‌های آمریکا باشیم یا کانادای متحد آمریکا که نخست‌وزیرش اعتراف تلخ و سختی می‌کند که «هرگز نباید درس‌های خیانت آمریکا را فراموش کنیم»! لذا باید از تردید خارج شد و به این نتیجه رسید که «ترامپ دروغ گفت و دروغ می‌گوید که می‌خواهد از قدرت برای صلح استفاده کند»!

۲- آنچه که برداشت می‌شود این است که مذاکرات از سوی آمریکا آنگونه که سی ان ان اذعان کرده «واقعی» نبوده و «تله‌ای» برای سوق دادن اوضاع به سمت تنش است.

به اذعان تحلیلگران، طرف آمریکایی اساساً برای مذاکره معنادار فنی پای میز مذاکره نیامده است. از یک‌سو به گفته آقای عراقچی طرف آمریکایی به دو مرحله پیشنهادات مکتوب ایران هیچ پاسخ مکتوبی نداده است و به گفته سی ان ان به نقل از یک مقام ایرانی «ایالات متحده به سؤالات پاسخ‌های کوتاه و کلی می‌دهد و پیشنهادات اصلی را نادیده می‌گیرد و به طور مداوم موضع خود را در طول مذاکرات تغییر می‌دهد»!

از سوی دیگر نکته مهم این است که به گفته گاردین‌، مایکل آنتون رئیس تیم فنی آمریکا هیچ تخصص و آشنایی با مسائل هسته‌ای ندارد و کسی است که ترامپ را برای خروج از برجام تحریک و کمک کرده است!

قبل از دور اول مذاکرات نیز خود ویتکاف اذعان کرده بود که «در مذاکرات با ایران شرط‌های دقیق توافق بررسی نخواهد شد و اگر ایران برچیده شدن برنامه هسته‌ای خود را نپذیرد، تصمیم با ترامپ است»! و این به‌وضوح نشان می‌دهد که برخلاف گذشته حتی از هویج هم خبری نیست!

ترامپ در مصاحبه‌ با مجله تایم ادعا کرده بود «در زمان من ایران پولی نداشت و ورشکسته بود، اما بایدن موجب شد ایران به ۳۰۰ میلیارد دلار پول نقد دست پیدا کند»؟ هرچند این گزافه‌گویی است، اما معنی حرف ترامپ این است که حتی اجازه نمی‌دهد ایران در حد ۳۰۰ میلیارد دلار نیز نفع ببرد، تا چه برسد بخواهد اجازه و تضمین لغو تحریم‌ها و سرمایه‌گذاری در ایران را بدهد!

اگر بنای ترامپ بر لغو تحریم‌ها بود تهدید نمی‌کرد که «هر کشور و شخصی با ایران تجارت کند، بلافاصله مشمول تحریم‌های ثانویه خواهد شد و اجازه تجارت با ایالات آمریکا را ندارد». این هشدار تهدیدآمیز ترامپ به عرب‌ها در سفر به عربستان و قطر و امارات در پشت «شاخه زیتون صلح‌طلبی» او نیز بود. در نتیجه سی ان ان تاکید می‌کند «این وضعیت باعث شده ایران به نتیجه برسد که مذاکرات به احتمال زیاد نتیجه مطلوب در زمینه رفع تحریم‌ها و منافع اقتصادی را به‌دنبال نخواهد داشت»!

۳- قبل از دور اول مذاکرات‌، ترامپ گفت ایران فقط سلاحِ اتمی نداشته باشد.قبل از دور دوم گفت ذخایرِ بالای ۶۰درصد و قبل از دور سوم گفت غنی‌سازی به هر میزان نباید داشته باشد، و با تعویق دور چهارم ادعا کردند ایران اصلا نباید برنامه هسته‌ای حتی صلح‌آمیز داشته باشد!

حال قبل از دور پنجم می‌گویند «تحریم‌ها نیز هرگز لغو نخواهد شد»! اولا این تحقق همان تذکر مکرر و اسفند سال قبل رهبری است که «مذاکره برای آنها راهی است، برای طرح توقّعات جدید». ثانیا این عین وقاحتی است که رهبری بارها بر آن تاکید کردند که «آمریکایی‌ها در حرف‌ زدن‌هایشان وقیح‌تر و بی‌ادب‌تر شده‌اند، واقعاً کارها و اقدام‌های اینها خیلی وقیحانه و بی‌شرمانه شده است»!

۴- وزیر خارجه ایران دور اول مذاکرات را «جدی» و دور دوم را «جدی‌تر» و دور سوم را «خیلی جدی» و دور چهارم را «خیلی جدی و صریح» توصیف کرد.

رسانه‌های غربی هم بلافاصله بعداز دور سوم و چهارم مذاکرات از «پایان پر تنش مذاکرات با اختلافات عمده بر سر غنی‌سازی در ایران و برنامه موشکی جمهوری اسلامی» خبر دادند که به‌خوبی نشان داد خوشبینی ابتدائی در حال تبدیل شدن به «بدبینی عمیق» است. چراکه اکنون به‌خوبی روشن شده که آنچه آمریکایی‌ها در فضای سیاسی – رسانه‌ای ادعا دارند، همان را سر میز مذاکره طلب کردند.لذا به خود دوستانی که این واقعیت را در فضای رسانه‌ای – مذاکراتی نمی‌خواهند ببینند تا توجیه‌کننده هرگونه مذاکره‌ای باشند، باید هشدار داد که حتما «مراقب جنگ رسانه‌ای باشند»!

۵- نکته دور چهارم مذاکرات صراحت مواضع و بیان روشن خطوط قرمز دوطرف بود. هم عراقچی و هم ویتکاف غنی‌سازی اورانیوم را «خط قرمز بسیار روشن» خواندند. یکی گفت متوقف نمی‌شود و دیگری گفت باید متوقف شود!

در طرف ایرانی آقای عراقچی به آمریکا و اروپا هشدار داد که اولا «تقاضاهای غیرواقعی و غیرقابل عملیاتی شدن آمریکا، از جمله نپذیرفتن اصل بدیهی غنی‌سازی، مذاکرات را با شکست مواجه خواهد کرد» و ثانیا «سوءاستفاده اروپایی‌ها از سازوکار ماشه به منزله پایان نقش اروپا و خروج ایران از NPT و افزایش تنش‌های غیرقابل ترمیم است».

صراحت مواضع طرف آمریکایی هم علاوه‌بر مواضع ترامپ و ویتکاف که در صدر مطلب آمد، در این مواضع سخنگوی کاخ سفید و معاون دستیار رئیس‌جمهور آمریکا نمایان شد که ادعا کردند «آنچه که از تهران می‌خواهیم، تغییر نکرده، و آن برچیده شدن قابلیت‌های هسته‌ای ایران و عدم دخالت در منطقه است». لذا خبرنگار المیادین در مسقط صریحا اذعان کرد که «موضع آمریکا در مورد حق ایران برای غنی‌سازی اورانیوم در ایران، رو به افول است»!

۶- باید توجه داشت هرگونه انعطاف و نرمش در مذاکرات از جمله ادعای زودهنگام «پذیرش محدودیت غنی‌سازی برای اعتمادسازی» که خبرنگاران غربی روی آن فضاسازی کردند، با توجه به اینکه طرف مقابل هر روز با اعمال تحریم‌های جدید و مواضع زیاده‌خواهانه دیوار بی‌اعتمادی را بلندتر می‌کند، به منزله دستاوردسازی برای ترامپ است.

اگر دوستان مذاکره‌کننده محکم در مقابل زیاده‌خواهی آمریکا بایستند، مطمئنا آمریکا مجبور به عقب‌نشینی است. آنگونه که آقای عراقچی تاکید کرده است «تحریم‌ها را پایان دهید؛ در غیراین صورت توافقی در کار نخواهد بود!».

این موضوع آنقدر بدیهی است که نیویورک‌تایمز تاکید کرده است «اگر تهران عقب‌نشینی نکند، ترامپ در نهایت باید یا یک توافق هسته‌ای شبیه توافقی که آن را رد کرد را بپذیرد، یا پیشنهاد بیشتر در برابر بیشتر را».لری جانسون تحلیلگر سابق سیا هم اذعان می‌کند «وقتی قدرت نظامی ایران، آمریکا را پای میز مذاکره ‌کشانده، ترامپ چاره‌ای جز توافق با ایران ندارد»!

۷- این هوشیاری باید وجود داشته باشد که ترامپ و نتانیاهو و گروسی و اروپایی‌ها در ادامه مواضع متناقض و بازی فریبکارانه‌شان، خود را برای رویارویی با ایران در سازمان ملل آماده می‌کنند، برخلاف فهم عده‌ای که ادعا کردند کناره‌گیری ولتز نشانه مثبتی است، این اقدام درحالی انجام شده است که اولا ولتز با رویکرد ضدایرانی‌اش برای ایفای نقش در سمت نمایندگی آمریکا در سازمان ملل آماده شده است‌، آنگونه که خود ترامپ گفته است.

ثانیا با توجه به مقدمه‌سازی سی‌ان‌ان برای اجرای این فاز از سناریوی آمریکا با ادعای اینکه «ایران در حال آماده‌سازی برای شکست مذاکرات است»، به جای اینکه بخواهیم «درک کنیم که صهیونیست‌ها و طرف‌هایی هستند که به آمریکا فشار می‌آورند»! باید درک کرد که این خود آمریکاست که برای تشدید تنش به آمریکا فشار وارد می‌کند! ادعای ترامپ در آخرین موضع‌گیری‌اش مبنی براینکه «تأسیسات هسته‌ای ایران دوستانه و یا وحشیانه منفجر خواهد شد»، تاییدی بر این واقعیت است.

در نتیجه نکات کلیدی بیانیه وزارت امور خارجه بسیار حائز اهمیت است که ملت ایران را «محق می‌کند» نسبت به آمریکا «بدگمانی و بدبینی و سوء‌ظن عمیق» داشته باشد.

نکته کلیدی دیگر این بیانیه پرهیز از «آزمودن دوباره شیوه‌ها و شگردهای ناموفق» می‌باشد که «نتیجه‌ای جز تکرار همان ناکامی‌های پرهزینه قبلی نخواهد داشت»! این ادعا همان سخن رهبر معظم انقلاب است که در پایان دولت حسن روحانی برای چندمین بار تذکر دادند که «آمریکایی‌ها روی کاغذ یا در مقام وعده می‌گویند بله، ما تحریم‌ها را برمی داریم، امّا برنداشتند و برنمی‌دارند؛ شرط هم می‌گذارند برای مداخلات بعدی؛ در باره‌ تمدید برجام، درباره‌ مسائل گوناگون، درباره‌ موشک، درباره‌ منطقه، و هیچ اِبائی هم از اینکه آنچه را قول دادند نقض کنند ندارند؛ این تجربه است برای دولت و دولتمردان آینده‌». لذا باور کنیم و تردید نکنیم که «ترامپ دروغ گفت» و «هر آنچه که می‌بینیم شاخه زیتون نیست، همه سیم خاردار است»!