جزئیات و پیامدهای سهمیهبندی سوخت برای تاکسیهای اینترنتی
در پی اجرای طرح سهنرخی شدن بنزین و افزایش بهای بنزین در جایگاهها به ۵۰۰۰ تومان از ۲۲ آذر، دولت ایران طرح جدیدی برای مدیریت مصرف و حمایت از رانندگان تاکسیهای اینترنتی (مانند اسنپ و تپسی) به تصویب رساند. هدف این طرح حفظ کرایههای منصفانه، کاهش بار مالی رانندگان و مدیریت منطقی مصرف سوخت است. در این گزارش به جزئیات این سهمیهبندی، نحوه اجرا، فرصتها و چالشهای پیش رو پرداخته میشود.
زمینه و ضرورت طرح
سهمیهبندی سوخت در ایران سابقهای طولانی دارد. پیش از این، هر خودروی شخصی در کارت سوخت ماهانه ۶۰ لیتر بنزین با نرخ ۱۵۰۰ تومان و ۱۰۰ لیتر با نرخ ۳۰۰۰ تومان دریافت میکرد. دولت اعلام کرد که از ۲۲ آذر، برای مصارف فراتر از این سقف، بنزین در کارت جایگاه با نرخ ۵۰۰۰ تومان عرضه میشودtasnimnews.com. به گفته سخنگوی دولت، این اقدام برای کاهش مصرف، مدیریت آلودگی و توسعه سوختهای پاک انجام میشودtasnimnews.com.
رشد سریع سامانههای حملونقل اینترنتی طی سالهای اخیر، فشار مضاعفی بر سیستم سوخترسانی وارد کرده است. رانندگان این سکوها از خودروهای شخصی خود استفاده میکنند و پیمایش بالایی دارند. بدون سازوکار حمایتی، هزینهی سوخت میتواند به افزایش بیرویه کرایهها یا کاهش درآمد رانندگان منجر شود.
جزئیات سهمیهبندی جدید
براساس اطلاعیه مشترکی که توسط شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی، سازمان شهرداریها و دهیاریها، سازمان برنامه و بودجه و سکوهای اینترنتی (اسنپ و تپسی) منتشر شد، سهمیه سوخت برای ناوگان اینترنتی بهصورت زیر تعیین شده استtasnimnews.com:
- خودروهای بنزینی: سهمیه اضافه بهصورت اعتباری حداکثر ۲۰۰ لیتر در ماه برای هر خودروی تکسوز تعیین شده استtasnimnews.com. این سهمیه مازاد بر ۶۰ لیتر ۱۵۰۰ تومانی و ۱۰۰ لیتر ۳۰۰۰ تومانی است و فقط به رانندگانی تعلق میگیرد که در پلتفرم ثبت شدهاند.
- خودروهای دوگانهسوز: برای این گروه ۹۵ لیتر در ماه سهمیه اعتباری در نظر گرفته شده استtasnimnews.com. سیاستگذار بدینوسیله رانندگان را به استفاده از CNG و سوخت پاک تشویق میکند.
- موتورسیکلتها: موتورسیکلتهای فعال دارای کارت سوخت حداکثر ۴۰ لیتر در ماه سهمیه اعتباری دریافت میکنندtasnimnews.com.
سهمیههای فوق بهصورت اعتباری – ریالی پرداخت میشود؛ یعنی رانندگان ابتدا بنزین آزاد (نرخ ۵۰۰۰ تومانی) را خریداری میکنند و سپس مابهالتفاوت نرخ دوم (۳۰۰۰ تومان) و نرخ سوم (۵۰۰۰ تومان) برای هر لیتر مصرف مازاد، به حساب بانکی آنها واریز میشودtasnimnews.com. وزارت کشور و سازمان هدفمندسازی یارانهها پس از محاسبه پیمایش ماهانه رانندهها، این اعتبار را پرداخت میکنندtasnimnews.com.
نحوه شناسایی و محاسبه پیمایش
سکوهای حملونقل هوشمند موظفاند لیست رانندگان فعال و میزان پیمایش آنها را ماهانه به دستگاههای مسئول ارسال کنند. معیارهای کلی به این شرح است:
- ثبتنام کامل: راننده باید مشخصات خود را در اپلیکیشن تکمیل کند و مالک خودرو یا موتور باشد.
- حداقل پیمایش ماهانه: بر اساس مقررات، رانندگانی که حداقل ۲۰۰ کیلومتر یا بیشتر در ماه پیمایش دارند مشمول دریافت سهمیه خواهند شد. پلتفرمها پیمایش را از زمان پذیرش سفر تا اتمام سفر اندازهگیری و ثبت میکنند.
- اعتبار به راننده، نه خودرو: سهمیه بنزین براساس شماره ملی راننده واریز میشود. در صورت استفاده چند راننده از یک خودرو، سهمیه به هر کدام جداگانه پرداخت خواهد شد.
نحوه محاسبه اعتبار نیز بر پایه میزان پیمایش و مصرف استاندارد سوخت تعیین میشود. بهعنوان مثال، اگر رانندهای در ماه ۲۰۰۰ کیلومتر پیمایش داشته باشد و مصرف استاندارد خودرو ۸٫۷۵ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر باشد، میزان بنزین مصرفی او حدود ۱۷۵ لیتر خواهد بود؛ دولت مازاد بر سهمیه پایه این مقدار را به نرخ آزاد محاسبه کرده و مابهالتفاوت را واریز میکند.
ارتباط با طرح سهنرخی شدن بنزین
این سهمیهبندی همزمان با اجرای طرح سهنرخی بنزین انجام میشود. طبق اعلام رسمی، نرخ بنزین در کارت جایگاه از ۱۵ آذر به ۵۰۰۰ تومان افزایش یافته است و مصرف مازاد خانوارها و خودروهای دولتی به این نرخ محاسبه خواهد شدtasnimnews.com. دولت معتقد است که ۸۰ درصد مردم نیاز ماهانه خود را با ۱۶۰ لیتر سهمیه موجود (۶۰ لیتر با نرخ ۱۵۰۰ و ۱۰۰ لیتر با نرخ ۳۰۰۰) تأمین میکنندtasnimnews.com. اما رانندگان تاکسیهای اینترنتی به علت پیمایش بالا مشمول سهمیهی اضافی و دریافت اعتبار میشوند تا قیمت خدمات افزایش نیابدtasnimnews.com.
فرصتها و مزایا
- حفاظت از درآمد رانندگان: واریز مابهالتفاوت به رانندگان سبب میشود هزینهی سوخت فعالان این بخش کاهش یابد و فشار هزینه بر آنان کمتر شود. این امر انگیزه فعالیت در پلتفرمها را حفظ میکند و از کمبود ناوگان جلوگیری خواهد کرد.
- کنترل قیمت کرایه: دولت هدف اصلی این مدل را جلوگیری از افزایش کرایهها اعلام کرده استgadgetnews.net. با تأمین اعتبار سوخت، رانندگان بهانهای برای افزایش قیمتها ندارند و کاربران خدمات حملونقل با شوک قیمتی مواجه نمیشوند.
- ترغیب به استفاده از سوخت پاک: کاهش سهمیه خودروهای دوگانهسوز و محدودیت سقف بنزین برای آنها نشان میدهد که برنامهریزان بهدنبال تشویق رانندگان به استفاده از CNG هستندgadgetnews.net. این سیاست میتواند به کاهش آلودگی هوا و واردات بنزین کمک کند.
- نظارت دقیق بر پیمایش: با ثبت دقیق سفرهای رانندگان در پلتفرمها و ارائه اطلاعات به دولت، امکان سوءاستفاده و قاچاق سوخت کاهش مییابد. این سازوکار شفاف، انحرافات احتمالی در سهمیهبندی را محدود میکند.
چالشها و ریسکها
- پیچیدگی اجرای طرح: محاسبه پیمایش و واریز اعتبار به میلیونها راننده نیازمند سامانههای دقیق و همگام بین سکوها و وزارتخانههاست. هر گونه اشتباه در ثبت سفرها یا تأخیر در پرداختها میتواند نارضایتی گستردهای ایجاد کند.
- اجحاف نسبت به تاکسیهای سنتی: تاکسیهای خطی و آژانسهای سنتی شاید این طرح را ناعادلانه بدانند زیرا بار هزینهای بیشتری را متحمل میشوند. سیاستگذار باید سازوکاری برای این گروه نیز در نظر بگیرد تا تبعیض احساس نشود.
- احتمال افزایش پیمایش برای دریافت سهمیه: اگر سقف ۲۰۰ لیتر مازاد انگیزهای برای افزایش سفرهای غیرضروری ایجاد کند، ممکن است طرح به رشد مصرف و آلایندگی منجر شود. لازم است سقف مصرف و نحوه محاسبه بهگونهای باشد که انگیزههای نادرست را کاهش دهد.
- اثر بر سیاست سهنرخی: موفقیت طرح سهمیهبندی تاکسیهای اینترنتی به اجرای صحیح مصوبه سهنرخی بنزین بستگی دارد. هرگونه تغییر ناگهانی در نرخها یا سهمیهها میتواند بر اعتبار سیاستهای حمایتی اثر منفی بگذارد.
توصیهها و پیشنهادها
- شفافیت و اطلاعرسانی: دولت و سکوهای اینترنتی باید جزئیات طرح و نحوه محاسبه پیمایش را بهطور شفاف به رانندگان اعلام کنند تا اعتماد عمومی حفظ شود.
- سادهسازی فرآیند ثبتنام: ثبتنام رانندگان و بهروزرسانی اطلاعات باید در اپلیکیشنهای تپسی و اسنپ آسان و بدون مراجعه حضوری انجام شود. این امر مشارکت را افزایش میدهد.
- ارزیابی دورهای: سازمان برنامه و بودجه و وزارت نفت باید ماهانه نتایج اجرای طرح را بررسی کنند؛ در صورت مشاهده مشکلات، سقفها و نحوه محاسبه اصلاح شود.
- گسترش زیرساخت CNG: با توجه به کاهش سهمیه دوگانهسوزها، توسعه جایگاههای CNG و حمایت از تبدیل خودروها ضرورت بیشتری مییابد. بدون این زیرساخت، رانندگان امکان استفاده از سوخت پاک را نخواهند داشت.
- هماهنگی با سایر سیاستها: این طرح باید با سیاستهای نوسازی ناوگان حملونقل عمومی، کاهش ترافیک و افزایش حملونقل پاک همراه شود تا اثر مثبت آن بیشتر گردد.
نتیجهگیری
سهمیهبندی سوخت برای تاکسیهای اینترنتی گامی مهم در جهت حمایت از هزاران راننده و مدیریت مصرف انرژی است. این طرح امکان میدهد هزینهی سوخت رانندگان تا حدی جبران شود و از افزایش کرایهها جلوگیری گردد. با این حال، موفقیت آن به اجرای دقیق، شفافیت و پایش مستمر بستگی دارد. اگر دولت بتواند زیرساختهای لازم برای مدیریت پیمایش، توسعه سوختهای پاک و هماهنگی با سیاستهای کلان انرژی را فراهم کند، این طرح میتواند نمونهای از سیاستگذاری هوشمندانه در عصر اقتصاد دیجیتال باشد.
جزئیات و پیامدهای سهمیهبندی سوخت برای تاکسیهای اینترنتی بیشتر بخوانید »