مجاهدین عراقی

درآمد: تعدادي از كادرهاي تيپ 9 بدر كه پاي گفت‌وشنود با آنان نشستيم نقل کرده‌اند كه اغلب رزمندگان عراقي اين يگان افراد تحصيل كرده و فرهيخته بودند، و به علت وحشي گري رژيم حزب بعث عراق به جمهوري اسلامي ايران پناهنده شده بودند. برخي از آن‌ها هم سن و سال شهيد اسماعيل دقايقي، و برخي ديگر بزرگتر و كوچكتر از او بودند. جمال جعفر آل ابراهيم، مشهور به ابو مهدي مهندس هم با شهيد مورد نظرمان هم سن و سال بود كه در سال 1954 در شهر بصره در جنوب عراق تولد يافت. او در سال 1977 از دانشگاه پلي تكنيك بصره فارغ التحصيل شد و به استخدام بخش مهندسي هوايي فرودگاه نظامي الشعيبه در غرب بصره در آمد. او همچون ساير جوانان متدين و مبارز عراق در سن جواني توسط شهيد صباح عباس مسئول تشكيلات حزب الدعوه در دانشگاه‌های عراق به حزب الدعوه اسلامي پيوست. ابو مهدي مهندس در اين گفت‌وشنود خاطر نشان كرده كه اغلب همفكران او در آن تشكيلات چه در بغداد و چه در بصره توسط عوامل امنيتي حزب بعث به شهادت رسيدند و او نيز كه مورد تعقيب قرار داشت در سال 1980 به كويت هجرت كرد. نامبرده پس از انفجارهاي سال 1983 در تعدادي از مراكز حياتي كويت، ناگزير به ايران آمد و مستقيما به تيپ 9 بدر پيوست. ابو مهدي مهندس در آغاز سال 1985 به عضویت مجلس اعلاى انقلاب اسلامي عراق در آمد كه شهيد محراب آيت الله سيد محمد باقر حكيم رياست آن را به عهده داشت. او همچنين در سال 1988 به عضويت شوراي مركزي مجلس اعلا و در سال 2003 پس از سرنگوني رژيم صدام به عراق بازگشت و فعالیت های سیاسی خود را از سر گرفت و در اولين دوره انتخابات پارلماني عراق جديد  در سال 2005 برگزار شد، به مجلس آن كشور راه يافت. ابو مهدي مهندس كه مدت‌ها در كنار شهيد اسماعيل دقايقي در تيپ 9 بدر حضور داشته در گفت‌وشنود با شاهد ياران خاطرات دل‌نشین خود را بازگو كرده كه با هم می خوانیم:

 

ایده بهره برداری از آزادگان عراقی در جنگ توسط چه كسي مطرح شد؟

 

مجاهدين عراقی بعد از عملیات بزرگ بدر، در عملیات قدس چهار و عملیات عاشورای چهار شرکت کردند. شهید دقایقی بعد از این عملیات با کادر تیپ 9 بدر جلسه‌ای تشکیل داد و درباره لزوم توسعه تیپ بدر صحبت کرد. در آن جلسه صحبت شد که تعداد زیادی از اسیران عراقی که در اردوگاه‌ها و کمپ‌های نگهداری اسرا در ایران بسر میبرند افرادي متدین هستند. تعداد زیادی از آن‌ها با نیروهای ایرانی نجنگید هک و خود را تسلیم کرده‌اند. تعداد زیادی‌شان هم از جنگ فرار کرده و به جمهوري اسلامی پناه آورده بودند.

شهید دقایقی با تیزهوشی که داشت طرح بهره برداری از این اقشار از اسیران عراقی را گرفت و به منظور بهره برداری از آن‌ها با فرماندهی سپاه پاسداران آقاي محسن رضايي و مسئولان کمیته نگه داري اسراي عراقي تم اسلامی بر قرار کرد. بی تردید نباید در این بحث نقش شهید آیت الله سید محمد باقر حکیم را که در کمیسیون اسرای عراقی عضویت داشت نادیده گرفت. مقام‌های یاد شده پس از بررسی این طرح به این نتیجه رسیدند که ابتدا و به‌عنوان نمونه افراد مشخصی از اسیران عراقی را آزاد نمایند و از آن‌ها در تیپ 9 بدر بهره برداری کنند. اولین گروهی که آزاد شدند به پادگان مجاهدین عراقی در شهر سنقر انتقال یافتند. در آن زمان مسئولیت بخش فرهنگی دوره بازآموزی مجاهدین عراقی را به عهده داشتم و برادر ابو احمد الم قدم که در حال حاضر یکی از فرماندهان ارتش عراقی می‌باشد مسئول نظامی آن دوره بود. قبل از اینک هک من و ابو احمد وارد پادگان سنقر شویم، آزادگان عراقی دو روز قبل وارد آنجا شده بودند و پیرامون آن‌ها سیم خاردار کشیده بودند تا به نظر مسئولان كميته اسرا، فرار نکنند. دقیقه مانند زندان. من و برادر ابو بهاء نسبت به این سیم خاردار اعتراض کردیم. وقتی هم که شهید دقایقی به آنجا آمد و به او گفتیم که ما با نگهداری آزادگان در میان سیم خاردار مخالفيم. اگر قرار است به مجاهدین بپیوندند، پس چرا پیرامون آن‌ها سیم خاردار کشیده‌اند؟ ما حاضر نیستیم آنها را تحویل بگیریم. شهید دقایقی این موضوع را پیگیری کرد و به مسئولان ذیربط ابلاغ کرد و اصرار ورزید که با آن‌ها به‌عنوان مجاهد عراقی تعامل شود. در جلسه‌ای که با مسئول امنیتی آزادگان تشکیل شد گفته شد که تعداد زیادی از اسیران عراقی اظهار ندامت کرده و در داخل اردوگاه‌ها خود را «توابین » نامید‌ه‌اند و در صورت آزادی آن‌ها به تیپ 9 بدر بپیوندند. ما به میمنت نام حر بن یزید ریاحي از آن پس آن‌ها را «حُر » يعني آزاده نام گذاري کرده‌ایم.

 

درست است که این افراد تواب نامیده شده‌اند، ولی وقتي تواب نامیده می‌شوند که هنوز در اردوگاه‌های است بسر می‌بردند. اما اگر با موافقت مسئولين سپاه آزاد شدند و به تیپ 9 بدر پیوس تند دليلي ندارد که هک آن‌ها را همچنان درون سیم خاردار نگه داري کنیم. لذا باید آزاده تلقي شوند. به هر حال شهید دقایقی اولین دوره بازآموزی این آزادگان را دوره «حمزه سید الشهداء » )ع( نام‌گذاری کرد و از شرکت کنندگان این دوره در عملیات کربلای 2 بهره برداري كرد این آزادگان در این عملیات مانند سایر مجاهدین عراقی جنگیدند و تعداد 12 تن از آنان به شهادت رسیدند. شهید اسماعیل دقایقی بعد از موفقیت این تجربه همچنين از دومین و سومین دوره بازآموزی آزادگان عراقی، دو گردان دیگر تشکیل داد كه نيروهاي آن در قالب یک گردان در عملیات کربلاي پنج شرکت کردند. اسماعيل در آن سه دوره بازآموزی توجه خود را معطوف افسران و درجه داران آزاده عراقی کرد و در این زمینه گام‌های بلندی برای پایه گذاری ارتش مستقل آینده عراق برداشت. اگر چه تعداد آزادگان عراقی زیاد نبود ولی شهید دقایقی با دورنگری چشم انداز پایه گذاری ارتش آینده عراق را در سر می‌پروراند.

هیچ وقت به عملكرد شهید دقایقی اعتراض نمی‌کردید؟

همانگونه كه قبلا به آن اشاره كردم شهید دقايقي خيلي از كارهاي تيپ 9 بدر را با مشورت مجاهدين عراق انجام می‌داد. ولي گاهي با برخي از عملكردهاي او كه اعتراض می‌کردیم، با دليل قانع كننده ما را به قبول آن متقاعد می‌کرد. به‌طور مثال روزي ما تعدادی از مجاهدین عراقی نسبت به واگذاري مسئوليت به برادر مجاهد ابو احمد مقدم به شهید دقایقی اعتراض کردیم و به او گفتیم که تعیین نامبرده به‌عنوان مسئول ما کار درستی نیست. آن روز در یکی از کانتینرهای پادگان شهید غیور اصلی اهواز نشسته بودیم كه او با شنیدن اعتراض ما عصبانی شد و اولین بار بود که او را عصبانی دیدم. بعد به ما گفت که شما با این طرز فکر می‌خواهید در عراق انقلاب کنید؟ با این طرز فکر نمی‌توانید انقلاب کنید. باید موقعیت هر یک از این افسران را حفظ کنید. هویت و جایگاه افسر و سرباز عادی باید محفوظ بماند. با این وصف این قشر از نظامیان عراقی هم صمیمانه به شهید دقایقی علاقه‌مند شدند و با هر یك از مجاهدین و آزادگان روابط صمیمانه برقرار کرد.

 

شخصا چه خاطره ای از شهید دقایقی دارید؟

با توجه به مسئولیتی که درتیپ 9 بدر داشتم و یکی از نزدیکان شهید دقایقی به شمار می‌رفتم. خاطرات زیادی از او دارم. ابتدا در واحد مهندسی تیپ فعالیت داشتم و در واپس ین روزهای حیات شهید دقایقی مسئول تبلیغات شدم. شهید دقایقی از آگاهی سیاسی نسبتا بالایی برخوردار بود. بینش سیاسی او بسیار عالی بود. در درجه اول از صحن هک سیاسی عراق شناخت کامل داشت. یکی از نکات مهم راهکار شهید دقایقی این است که روابط او فقط با مجاهدین عراقی محدود نبود. چه او با همه اقشار سیاسی معارض عراقی مقیم جمهوری اسلامی ایران ارتباط برقرار کرده بود. در آن مرحله حدود 200 هزار عراقی در ایران بسر می‌بردند که شهید دقايقي با اغلب محافل مهاجران و آوارگان عراقی روابط انسانی داشت.

او اولین کسی بود که به اردوگاه‌های محل اسکان آوارگان عراقی توجه کرد. خارج از بحث اداری از اردوگاه‌ها بازدید به عمل می‌آورد و برای بهبود زندگی آوارگان امکانات مهندسی و رفاهی به اردوگاه‌ها ارسال می‌کرد. شهید دقايقي از محافل و حس ینی ههای عراقی‌هاي مقيم قم و تهران بازدید به عمل می‌آورد و سخنرانی می‌کرد. روابط او باشخصیت‌های سیاسی و احزاب معارض عراقی خیلی روشن و صمیمانه و بر اساس احترام متقابل بود به ویژه باشخصیت‌هایی که در تیپ 9 بدر تأثیر گذار بودند.

او با آن شخصیت‌ها می‌نشست و سیاست و راهکارهای خود را شرح می‌داد و تبادل نظر می‌کرد. همیشه توصیه می‌کرد که تیپ بدر به همه گرو ههای معارض عراقی تعلق دارد. بشرط اینکه به حزب گرایی و گروه‌گرایی در تیپ بدر دامن نزنند. شهید دقایقی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق را تنها نهاد رسمی دربرگیرنده احزاب و گروه‌های معارض عراقی می‌دانست و به‌طور مستقیم با آن ارتباط داشت. بر این اساس به ما توصیه می‌کرد که رسماً با مجلس اعلام کرد كه گویا دولت در تبعید بود همکاری کنیم.

در عین حال توصیه می‌کرد به سایر احزاب و گرو ههاي سياسي احترام قایل شویم بشرط اینکه فعالیت‌های فرهنگی‌شان را در تیپ بدر متوقف کنند. گرو هها و احزاب سیاسی معارض هم دیدگاه‌های شهید دقایقی را محترم شمردند و روابط خود را با او حفظ کردند، و برای تصمیم گیری‌های فرماندهی تیپ 9 بدر احترام قایل شدند. لذا بسیاری از علما و شخصیت‌های سیاسی و مردمی و مسئولان احزاب عراقی همواره از تیپ بدر بازدید به عمل می‌آوردند.

این گفته چه اندازه واقعیت دارد که مجاهدین عراقی شهید اسماعیل دقایقی را به‌عنوان صدر دوم نامیده بودند؟

 

این نام‌گذاری بعد از شهادت اسماعیل دقایقی اتفاق افتاد. ما مجاهدین عراقی شهید دقایقی را خیلی دوست داشتیم و برای او احترام خاص قایل بودیم. شهادت او به‌شدت ما را اندوهگین کرد. من شخصا بعد از شهادت شهید آیت الله سید محمد باقر صدر چنین احساسی داشتم. شهید صدر مانند ستون خیمه ما در داخل عراق بود. مرجع تقلید و رهبر دینی ما بود. شهادت مظلومانه او ما را یتیم کرد. اکثر نیروهای مردمی عراق تا این لحظه همچنان برای شهادت مظلومانه شهید صدر افسوس می‌خورند. شهادت صدر داغی بر دل‌های مجاهدين عراقي گذاشته است. هنگامی که اسماعیل دقایقی هم به شهادت رسید، مجاهدین و همه آزادی خواهان عراق را داغ دار كرد. مجاهدین را یتیم کرد. پس از شهادت اسماعیل دقایقی دوباره احساس یتیمی کردیم. همانگونه که با شهادت آیت الله صدر احساس یتیمی کرده بودیم. لذا پیامدهای ناگوار از دست دادن شهید دقایقی و شهید صدر همچنان بر سر مجاهدین عراقی سایه افکنده است. احساس می‌کنم نيروهاي سابق تيپ 9 بدر اکنون هم همین احساس را دارند. چرا که شهید دقایقی بخشی از مظلومیت مردم مسلمان عراق را بر دوش داشت. هرگاه از شهید دقایقی یاد می‌کنند با اندوه و افسوس از او یاد می‌کنند. البته حق او به‌عنوان یک سردار بزرگ جبهه و جنگ ادا نشده است.

همانگونه كه ميدانيد هر یک از لشكرها و سپاه‌های شرکت کننده در دفاع مقدس به یک شهر و استان تعلق دارد و هر مسلمان ياد سرداران شهید خود را به خوبي گرامي و زنده نگه می‌دارد. ولی چون شهید دقایقی به تیپ 9 بدر تعلق داشت و مجاهدین عراقی مظلوم واقع شده بودند، شهید دقایقی هم تا حدودی مظلوم واقع شده است. شکی نیست که جهاد و پیکار شهید دقایقی در قالب تيپ بدر به نمایندگی از سوی جمهوری اسلامی ایران خیلی جدی و کیفی بوده است. در این جهاد خستگی ناپذیر مجاهدین عراقی هم سهمی داشته‌اند. به ویژه در زمینه تشکیل تیپ 9 بدر.

ولی شهید دقایقی نماد این تیپ بوده است. یعنی پرچمدار نهضت اسلامي عراق بوده است. به‌طور مثال وقتي از نهضت امام حسین (ع) صحبت می‌کنیم، معتقديم كه پرچمدار اين نهضت حضرت ابا الفضل العباس (ع) بوده است. اگر خواسته باشیم درباره پرچمدار تیپ بدر صحبت کنیم باید به دو دستان قطع شده شهید دقایقی اشاره کنیم.

احساس مي كنم هنگامي كه درباره شهید دقایقی صحبت می‌کنید، انگار يكي از عزيزان خود را از دست داده‌اید…. اين طور نيست؟

در حقیقت من آخرین فرزند خانواده‌ام هستم. وقتی که مادرم را از دست دادم حدود 26 ساله بودم و احساس حزن و اندوه کردم که همچنان این احساس را دارم. زمانی که شهید صدر و شهید دقایقی را از دست دادم همین احساس را داشتم. من همچنان با احساس حزن و اندوه زندگی می‌کنم. شاید روزی نیست که به یاد اسماعیل دقایقی نباشم. اكنون هم وقتی دو تن از مجاهدین سابق تيپ بدر در کنار هم می‌نشینند حتماً از شهید دقایقی به نيكي یاد می‌کنند. او را پدر و برادر و فرمانده خود می‌دانند. مانند مادری دلسوز و مهربان می‌دانند. خداوند او را رحمت کند.

رمز موفقیت شهید دقایقی را در تیپ 9 بدر در چه می‌دانید؟

من معتقدم که شهید دقایقی یک شخصیت قوی بود و انتخاب او هم به فرماندهی این تیپ كار حساب شده و دقیق بوده است. همچنین معتقدم که اوضاع صحنه عراق او را تحت تأثیر قرار داد. مظلومیت و جهاد ملت مسلمان عراق نقش بسزائی در تبلور راهکار و مدیریت شهید دقایقی در تیپ 9 بدر داشت. شاید شخصیت شهید دقایقی در مراحل گذشته نمایان نشده بود. ولی با آمدن او به تیپ بدر این شخصیت کاملا تبلور یافت. با همه ویژگی‌هایی که به آن اشاره کردم شجاعت، اعتقاد، اخلاص، اعتماد و ذوب بودن او در شخصیت امام خمینی )ره( از او یک فرمانده به تمام معنی واقعی به وجود آورده بود. بعد از عملیات عاشورای 4 ما را در منطقه هور الهويزه گردهم آورد و به ما گفت که امروز قرار است امام خمینی سخنرانی کنند كه در برنامه اخبار ساعت 14 راديو پخش می‌شود. او افزود که امام در این سخنرانی از مسئولان می‌خواهد که در کار عملیات در جبهه وقفه ای ایجاد نشود. لذا بر ما واجب است كه وظایفمان را ادامه دهیم. شهيد دقايقي سپس از ما نظر خواهی کرد که دیدگاهتان درباره رهنمودهاي امام )ره( چیست؟ برادرانی که در جلسه حضور داشتند همه اعلام آمادگی کردند و شهید دقایقی پس از چند روز نیروهای تیپ را به کردستان انتقال داد تا در داخل خاك عراق به عمليات دست بزنند. از میان مجاهدین عراقی كي یگان رزمي و چريكي به نام «نیروهای امام خمینی » تشکیل داد که این نیروها به داخل عراق نفوذ کرده و به مدت سه ماه در منطقه کردستان مستقر شدند. شهید دقایقی علاوه بر فعالیت نظامی کلاسیک در جبهه‌ها یک نوع کار نهضتی را نیز در داخل خاک عراق آغاز کرده بود. یعنی از نهضت همگانی و فراگیر مردم عراق بر ضد رژیم صدام بحث را شروع کرده بود. مجاهدین را تشویق می‌کرد به امکانات درونی خود تکیه کنند و جمهوری اسلامی ایران هم از آن‌ها پشتیبانی خواهد کرد.

درباره سرنوشت ملت عراق پس از سرنگونی صدام می اندیشید. یعنی با دورنگری درباره سرنوشت مردم عراق پس از صدام بحث می‌کرد. همواره تأکید کرد که مجاهدین عراقی باید در تعیین سرنوشت آینده عراق نقش حياتي داشته باشند.

بعد از گذشت 26 سال از شهادت اسماعیل دقایقی، اکنون درباره او چگونه فکر می‌کنید؟

شهید دقایقی آدم با هوش و عاقل بود. او در عین حالی که عاشق آرمآن‌هاي امام )ره( و انقلاب اسلامي بود، معش وق مجاهدین عراقی هم بود. ما همیشه بر اين عقيده بوديم که آدم خدمتگزاری است و دوست دارد به مبارزات ملت س تمدیده عراق خدمت کند. یعنی بین مجاهدین عراقی و شهید دقایقی یک نوع احساس متقابل وجود داشت. بر این اساس مجاهدین عراقی تحت فرماندهی شهید دقایقی فداکاری وصف ناپذيري به عمل آوردند. آن‌ها خود را در مسلخ عشق قربانی کردند. مجاهدین عراقی تنها در دوران دفاع مقدس حدود یک هزار شهید تقدیم آرمان خود کردند. شهيد دقايقي ما را دوست داشت و ما او را دوست داشتیم. او خود را فدای آرمان مقدس ما کرد و ما نیز خود را فدای او کردیم. این فداکاری متقابل عملا یکی از نشانه‌های صدور انقلاب اسلامی بود. اگر خواسته باشید انقلاب را صادر کنید، بیایید اندیشه امام )ره( را به وسيله راهکار شهید دقایقی و جوانان امثال او صادر کنید.

 

آخرین سخن شما درباره شهید دقایقی چیست؟

با وجودی که شهید دقایقی حدود یک سال و ده ماه میان ما بود و فرماندهی تیپ بدر را به عهده داشت. ولی در این مدت کوتاه توانست تیپ بدر را سازماندهی کند. کار بزرگی را پایه گذاری کرد. مجاهدین عراقی در عملیاتی که به فرماندهی شهید دقایقی شرکت کردند این عملیات را بهترین تجربه در تاریخ جهاد خستگی ناپذیر خود میدانند. شجاعت و بردباری را از او آموختند. در عملیات کربلای 2 حدود 120 مجاهد عراقی به شهادت رسیدند.

این تعداد شهید محافل عراقی مقیم ایران را تکان داد. شهید دقایقی همه عراقی‌ها در شهرهای مختلف ایران را برای شرکت در تشییع پیکرهای پاک این شهیدان بسیج کرد. بعد از شهادت این مجاهدین، میزان داوطلبان عضویت در تیپ 9 بدر به طرز چشمگیری افزایش یافت. او آدم متدین و مخلص و مطیع فرامین امام خمینی )ره( بود.

در صورت امكان چند جمله هم به زبان فارسی درباره شهید دقایقی سخن بگویید….

روزی همراه شهید دقایقی در جمع رزمندگان در هور الهویزه بودم و برای ما چاي آوردند و یکی از جوانان گفت من چای نم یخورم. شهید دقایقی از او پرسید سیگار هم نمیکشید؟ آن جوان گفت خیر سیگار هم نمیکشم. دقایقی از او پرسید: مجرد یا متأهل هستید؟ آن جوان گفت مجرد هستم. شهید دقایقی به او گفت: «شما چه جور رزمنده هستی؟ نه متأهل هستی و نه سیگار میکشی و نه چای می خوری؟ .»

خاطره ديگري كه از شهيد دقايقي دارم اين است كه وقتی که قرار شد دو گردان از تیپ 9 بدر را به داخل خاک عراق اعزام کند، فصل زمستان و برف باران بود. گردان امام موسی کاظم )ع( و گردان شهید بهشتی را در قالب یک گردان ادغام و آن را گردان امام خمینی )ره( نام‌گذاری کرد. نیروهای این گردان نتوانستند به اهدافشان برسند و عقب نشینی کردند. در حین عقب نشینی خسته بودند و لازم بود از ارتفاعات عبور کنند تا وارد خاک ایران شوند. شهید دقایقی كه همراه نيروها حركت م يكرد اسلحه و مهمات افرادي را که خسته شده بودند به دوش گرفت و در پیشاپیش آن‌ها از کوه بالا رفت. این حرکت میزان تواضع او را نشان می دهد.

شهید دقایقی همانگونه که قبلا به آن اشاره کردم از میزان آگاهی بالایی برخوردار بود. از رفتار مجاهدین عراقی به‌شدت مراقبت می‌کرد. می توان گفت که آن‌ها را زیر ذره بین داشت و ذهن و فکر آ نها را از نظر اعتقادی پرورش می داد .با وجودی که یک ش خص نظامی بود اما به تربیت عقیدتی خیلی اهمیت قایل بود.

تبلیغات و اطلاع رسانی را خیلی حایز اهمیت می دانست. همیشه اهل مطالعه بود. همواره اوضاع و احوال عراق و مردم آن كشور را جویا می شد. به جمع آوری اطلاعات نظامی اکتفا نمی کرد. بلکه از عموم اوضاع عراق اطلاعات جمع آوری می‌کرد. با این وصف می توان گفت که یک شخصیت جامع و چند بعدی داشت.

شاهد یاران شماره 87/ خبرنگار: حسن خامه یار

انتهای متن