کوفه

به گزارش مجاهدت از خبرنگار فرهنگ و هنر دفاع‌پرس، طبق گزارش و آمارهای سال ۲۰۱۳ مرکز تحقیقات و پژوهش‌های استراتژیک انگلیس ویژه ادیان و مذاهب موسوم به «لیوفرم»، تعداد شیعیان جهان ۴۰۰ میلیون نفر تخمین داده شده است که بیشتر آن‌ها در منطقه خاورمیانه و خلیج فارس زندگی می‌کنند و ایران، عراق، آذربایجان و بحرین کشورهایی با اکثریت جمعیتی شـیعه و کشورهای هند، عربستان، افغانستان و پاکستان دارای جمعیت قابل توجه شیعه می‌باشند.

نقش امام رضا علیه‌السلام در قاموس احادیث شیعه

اگر احادیث شیعه را یک بدنه حساب کنیم هر امامی در این بدنه نقش ویژه‌ای دارد. ما فقه شیعه را فقه جعفری می‌خوانیم، فقه ما غالبا احادیث امام باقر علیه‌السلام و امام صادق‌ علیه‌السلام است، اگر فقه ما فقه جعفری است، اعتقادات ما رضوی است و بیشتر احادیث اعتقادی و کلامی ما از امام رضا علیه‌السلام روایت شده است.

امام رضا علیه‌السلام در مجموعه‌ی احادیث شیعه چه نقشی دارد؟

چیزی که امام رضا علیه‌السلام را از بقیه ائمه علیهم‌السلام جدا کرده چه چیزی است؟ غالب احادیث اعتقادی و بخش اعظمی از احادیث کلامی که اعتقادات شیعه را بیان کرده‌اند از امام رضا علیه‌السلام است. برای رسیدن به این نکته ذکر یک مقدمه لازم است.

سن امام رضا علیه‌السلام ۵۵ سال است. ۲۰ سال دوره امامت ایشان و ۳۵ سال به عنوان محدث و راوی و استاد حدیث بوده است. از سال ۱۸۳ تا ۲۰۳ که به امامت رسیدند

چه اتفاقی در دوران امامت ایشان رخ داد که غالب احادیث ایشان احادیث اعتقادی شد؟

دو رخداد مهم باعث شد بیشتر احادیث امام رضا علیه‌السلام اعتقادی و کلامی باشد. اگر یک دهم اصحاب رسانه‌ای که الان هستند در آن زمان بودند دهها برابر این احادیث از ائمه علیه‌السلام به ما می‌رسید. امام رضا علیه‌السلام در این تقریبا سه سال( ۲ سال و ۵ ماه ) که به مقام ولایت عهدی رسیدند اصحاب رسانه در اختیار داشتند. اینکه کاتبانی از طرف خلیفه مامور نوشتن سخنان امام بودند. این امر باعث شد که احادیث امام رضا علیه‌السلام از سه امام بعدی(امام جواد علیه‌السلام، امام هادی علیه‌السلام و امام عسکری علیه‌السلام) بیشتر باشد. با وجود اینکه امامت آنها بیشتر از ۵۰ سال بود. این بخاطر وجود اصحاب رسانه است. کاتبان در دو برهه زمانی یعنی دوره امام علی و امام رضا علیه‌السلام از بقیه دوره‌ها بیشتر بودند و روایات زیادی از این دو امام داریم و صادقین علیهم‌السلام نیز چون شاگردان زیادی داشتند در نقش روات عمل کرده و روایات زیادی از آن بزرگواران نیز به ما رسیده است و انان در واقع کار رسانه ای انجام می‌دادند.

تعداد علاقه‌مندان و اراتمندان به امام رضا (ع) و اهمیت ایشان به عنوان امام هشتم شیعیان و حتی ارادت بسیاری از علما و غیر شیعیان به حضرت، می‌تواند نشان دهنده ظرفیت عظیم این شخصیت ممتاز برای معرفی به جهان باشد درحالی که تعداد آثار تولید شده سینمایی درباره حضرت هنوز به لحاظ کمیت و کیفیت برای عرضه جهانی و اغناسازی مخاطبین قانع کننده نیست. 

مجموعه «ولایتِ عشق» مهدی فخیم‌زاده

ولایتِ عشق مجموعه‌ای تلویزیونی درباره امام رضا(ع) به کارگردانی مهدی فخیم‌زاده که در سال ۱۳۷۹ش از شبکه اول تلویزیون ایران پخش شد. این مجموعه تلویزیونی ۳۰ قسمتی که ساخت آن دو سال و نیم به طول انجامیده روایت سال‌هایی است که امام‌رضا(ع) تحت فشار مأمون عباسی، مجبور شد تا به شهر مرو رفته و ولایتعهدی وی را بپذیرد و در نهایت به دست مأمون به شهادت برسد.

۱۲ قسمت ابتدایی این مجموعه، درباره مرگ هارون، جنگ دو فرزند پسر هارون بر سر جانشینی پدر و در نهایت خلافت مأمون، ۱۵ قسمت میانی سریال درباره چگونگی تحمیل ولایتعهدی مأمون به امام رضا(ع) و سه قسمت پایانی درباره حرکت مأمون به سوی بغداد و شهادت امام‌رضا(ع) است.

بخش‌هایی از سریال ولایت عشق در لوکیشن شهر کوفه در شهرک سینمایی و تلویزیونی ایران (شهرک سینمائی غزالی سابق) فیلمبرداری شده است که پیش از آن برای تهیه سریال امام علی(ع) در سال ۱۳۷۱ ساخته شده بود. این لوکیشن در زمینی به مساحت ۶۲ هزار متر مربع و با معماری عربی دوران پس از ظهور اسلام طراحی شد. مجموعه‌های تلویزیونی دیگری مانند تنهاترین سردار، طفلان مسلم، و آخرین دعوت نیز در همین محل فیلمبرداری شده است. بخش هایی نیز در بیابان های اطراف شهرستان رباط کریم در استان تهران تصویربرداری شده است.

آهنگسازی موسیقی متن سریال ولایت عشق توسط بابک بیات و خوانندگی تیتراژ آن با اجرای محمد اصفهانی است. اشعار فارسی سریال از فصیح الزمان شیرازی و اشعار عربی از دعبل خزاعی است.

سریال ولایت عشق، مدتی پس از پایان پخش، به صورت تله‌فیلم سینمایی با همین نام تدوین و در ۲ دی ۱۳۹۳ش از شبکه اول تلویزیون ایران پخش شد. این سریال در قالب رادیو‌فیلم، از آذر سال ۱۳۹۳ از رادیو نمایش به روی آنتن رفت.

سریال ولایت عشق، در تابستان سال ۱۳۹۷ش به زبان‌های فرانسه و ولوف (زبان رسمی سنگال) در داکار ترجمه شد. همچنین در شبکه الکوثر به زبان عربی ترجمه و در دو شبکه آی‌فیلم و الکوثر با عنوان «غریب طوس» پخش شده است. این سریال به زبان ترکی هم دوبله و پخش شده است.

در این سریال برای اولین بار در محصولات سینمایی، نور به جای چهره امام معصوم به نمایش درآمد و صدای امام نیز به صورت دیالوگ مستقیم پخش شد و فرخ نعمتی، محمد صادقی، اکبر زنجانپور، دانیال حکیمی، بیژن امکانیان، فریماه فرجامی، بیتا فرهی، رامبد جوان، داوود رشیدی، لادن طباطبایی، مریلا زارعی، فتحعلی اویسی، عنایت‌الله بخشی، سیروس گرجستانی، سیروس ابراهیم‌زاده، احمد نجفی، غلامرضا طباطبایی، عنایت‌الله شفیعی، مهدی فخیم‌زاده، حبیب اسماعیلی، حبیب دهقان‌نسب، عباس امیری، ولی‌الله مؤمنی، مظفر مقدم، کاظم هژیرآزاد، فخرالدین صدیق‌شریف، شیرین کاظمی، لیدا جوادی، سیروس کهوری نژاد، رامسین کبریتی، میرحسین معلومی، محسن زهتاب، محمدرضا ایزدی یکتا، میرصلاح حسینی، علی امجدی، اردشیر تفتی، محمدحسین زوارکعبه، احمد مایانی، مهرداد بازرگانی، حسین ایل بیگی، مهدی میامی، رضا سعیدی، محمود بنفشه‌خواه، لیلا برخورداری، اتابک نادری، سعیده عرب و نسرین خسروانی بازیگران آن بودند.

نگاهی به فیلم‌های سینمایی با موضوع امام رضا (ع)

«هر شب تنهایی» و «شب» از رسول صدرعاملی

«هر شب تنهایی» خط سیر عاشقانه‌ای را به کارگردانی رسول صدرعاملی دارد. عطیه نویسنده و مجری یک برنامه خانوادگی رادیوست. او هر روز به سؤالات شنوندگان این برنامه پاسخ می‌دهد و به آنها توصیه می‌کند با همسرشان چگونه رفتار کنند، تا زندگی زناشویی بهتری داشته باشند. عطیه به شهر مقدس مشهد آمده است، اما او درگیر مناسبات خود و همسرش است و مشکلی دارد که حل نشدنی است و…

لوکیشن اصلی این فیلم سینمایی مشهد مقدس و صحن آستان قدس رضوی است که لیلا حاتمی و حامد بهداد به عنوان یک زوج فرهنگی در مقابل یکدیگر بازی می کنند.این فیلم سینمایی را کامبوزیا پرتوی به نگارش درآورده است و تهیه کنندگی آن را سید کمال طباطبایی بر عهده داشت.

فیلم سینمایی «شب»

اما کار در سینما و ساخت آثار سینمایی با مضمون امام رضا (ع) به اینجا ختم نمی‌شود و اگر نگاهی به کارنامه حرفه‌ای مرحوم خسرو شکیبایی داشته باشیم، می‌توانیم به فیلم سینمایی «شب» و بازی مرحوم خسرو شکیبایی،‌ عزت الله انتظامی و امین حیایی اشاره کنیم.

فیلم سینمایی «شب» نیز، مانند فیلم سینمایی «هرشب تنهایی» اثری از رسول صدرعاملی است که نگارش آن را کامبوزیا پرتوی برعهده داشت و داستان گروهبانی را برای تحویل دادن مجرمی سابقه دار به زندان بیان می کرد.

در ادامه داستان می بینیم که گروهبان برای تحویل دادن مجرمی سابقه دار به زندان یکی از شهرستانها، مجبور می‌شود که به همراه مجرم و دستبند، شبی را در مشهد بگذراند و با اتفاقات مختلفی روبرو شود. «شب» از جمله آثار سینمایی رسول صدرعاملی است که توانست در بیست و ششمین دوره از جشنواره فیلم فجر عنوان بهترین بازیگر مرد را نصیب امین حیایی کند.

«در انتظار معجزه»

همچنین این فیلم سینمایی جایزه بهترین فیلم را در جشنواره مذهب ایتالیا کسب کرده است. «در انتظار معجزه» فیلمی به کارگردانی رسول صدرعاملی ساختهٔ سال ۱۳۸۸ است. فیلم درباره امیر و مهرانه زن و شوهری است که چشم دیدن یکدیگر را ندارند. ازدواج سه سال پیش آنها اشتباه بوده و زندگی جهنمی آنها امانشان را بریده اما ناگزیرند یک شبانه روز یکدیگر را تحمل کنند.

«بیا از گذشته حرف بزنیم» درباره سه زن سالمند است که به قصد زیارت و سیاحت عازم مشهد می شوند که در آنجا اتفاقاتی برای آنها رخ می‌دهد. ثریا قاسمی، پوراندخت مهیمن، مرحوم مهین‌ شهابی، بازیگران و سعید نعمت‌اله کارگردان این فیلم بودند.

مستند «رضای رضوان» مجید مجیدی

مستندهایی در خصوص امام رضا (ع) ساخته شده است اما «رضای رضوان» به کارگردانی مجید مجیدی یکی از مستندهای مطرحی که درباره حضرت علی بن موسی‌الرضا (ع) است.«زائر غریب» نام یک مجموعه تلویزیونی ایرانی به کارگردانی «اکبر صادقی» است که در سال ۱۳۷۴ تولید و از سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش شده است.

راننده اتوبوسی به نام «فیصل» که خود از عاشقان امام هشتم شیعیان است؛ سال‌هاست که زائران مشتاق و تهیدست مرز ایران و پاکستان را به صورت کاروان، به مشهد و زیارت امام رضا (ع) می‌برد. از طرفی برادر فیصل، مردی فرصت‌طلب و سودجو است که با سوءاستفاده از اعتمادِ نیروهای انتظامی به «فیصل» در پاسگاه‌های بین راهی، محموله قاچاقی را در اتوبوس او جاسازی می‌کند.

در انتها، مأموران از نقشه شوم او آگاه می‌شوند و او را به دام می‌اندازند.بازیگران این فیلم عبارتند از: گرشا رئوفی، حسین ملا قاسمی، نعمت الله گرجی، مرتضی احمدی، فرخ لقا هوشمند، مهری مهرنیا، مهری ودادیان، سروش خلیلی، داوود اسدی، روح الله مفیدی، سید حسن رضایی، صابر هنرمند، مهرناز فاطمی، صفر کشکولی، رحیم نائمی، اکبر وارث، محمد ابراهیم مهدی زاده و…

«روز هشتم» به کارگردانی مهدی کرم‌پور

«روز هشتم» به کارگردانی مهدی کرم‌پور با بازی مرحوم انوشیروان ارجمند، علیرضا خمسه، امیر حسین مدرس، فرزاد حسنی و مرحوم عسل بدیعی پخش شد. در این اثر، برای سه شخصیت فیلم مسائل و مشکلاتی به وجود می‌آید که در سایه توسل به امام رضا (ع) و توجه حضرتش رفع می‌شود.

داستان فیلم «زیارت» صادق میرکرمیار

داستان فیلم «زیارت» صادق میرکرمیار با مردی آغاز می‌شود که برای رسیدن به طلب خود و پیدا کردن فرد بدهکار عازم مشهد می‌شود. او در این سفر زائران دیگری را می‌بیند که هر کدام به امید کرامتی از امام رضا (ع) عازم زیارت هستند. اردلان شجاع کاوه، حسن جوهرچی، ستاره اسکندری، کاوه سماک‌باشی و فریده سپاه منصور بازیگران این فیلم بودند.

«آوای نقاره‌ها» به کارگردانی جواد مزدآبادی

«آوای نقاره‌ها» به کارگردانی جواد مزدآبادی قصه چهار نفر را روایت می‌کند که در پایان در حرم امام رضا (ع) گره کارشان گشوده می‌شود. شهرام عبدلی، جلال طباطبایی، سیامک اشعریون، آهو خردمند، حسن اسدی و … از بازیگران این فیلم تلویزیونی بودند.

«بدون قرار قبلی» ساخته بهروز شعیبی

«بدون قرار قبلی»، آخرین ساخته بهروز شعیبی و به تهیه کنندگی محمود بابایی است. این فیلم محصول سال ۱۴۰۰ و در ژانر درام و اجتماعی ساخته شده است. «بدون قرار قبلی» روایتگر داستان بازگشت یک هنرمند به کشور پس از سال‌ها دوری است تا ادای دینی باشد به غم غربت هنرمندانی که سال‌ها در غربت زندگی کرده‌اند.

به گفته کارگردان این فیلم، نوشتن فیلمنامه آن حدود ۱۵ سال به طول انجامیده است. بدون قرار قبلی با نگاهی به داستانی از مصطفی مستور، تازه‌ترین ساخته بهروز شعیبی فیلمساز شناخته شده سینمای ایران است که در آن داستانی اجتماعی و تازه از روابط انسانی را دست‌مایه ساخت قرار داده است.

کارگردان: بهروز شعیبی، تهیه کننده: محمود بابایی، مدیر پروژه: علیرضا رضاداد، نویسنده: فرهاد توحیدی، مهدی تراب بیگی، مجری طرح: محمد حسین انصاری، مشاورپروژه: بهزاد هاشمی، مدیر تولید: امیر نشاط، مدیر فیلمبرداری:محمد حدادی، دستیار اول فیلمبردار:احمدرضا گودرزی، تدوین: عطا مهراد، عکاس:امید صالحی، مدیر صدابرداری:عباس رستگارپور، طراح صحنه: کیوان مقدم، طراح لباس:هدی میرزائی، طراح چهره پردازی: فاطمه کمالی، زهرا کمالی، مدیر تدارکات: محمود کریمی، جانشین تولید: کاظم نامنی، جلوه‌های ویژه میدانی: آرش آقابیک، جلوه‌های ویژه کامپیوتری: میلاد فرج الهی، سرپرست گروه کارگردانی و دستیار اول کارگردان: صالح غربی جوان، برنامه ریز: اشکان سپهر، منشی صحنه:غزل رشیدی، مشاور تهیه کننده: ایزدمهرآفرین.

علیرغم تولیداتی که طی سال‌های گذشته با موضوع امام هشتم شیعیان داشته است اما همچنان دست ما در عرصه سینما برای معرفی امام رضا (ع) خالی است و در این زمینه غفلت صورت گرفته است.

انتهای پیام/ 121

گروه فرهنگ و هنر دفاع‌پرس: ولی منصوریان؛ پژوهش، تحقیق و روشنگری مستند درباره ابعاد نهضت عظیم امام حسین (ع) در عاشورا بعد از گذشته بیش از ۱۴۰۰ سال هنوز ضروری به‌نظر می‌رسد چراکه این نهضت بزرگ اسلامی تاریخ و سرنوشت بشریت را تحت تاثیر قرار است و نمی‌توان کربلا را یک حادثه خاص برای مسلمانان و شیعیان تلقی کرد بلکه تمام جهان درباره آن به تفکر واداشته شده‌اند.

بخاطر همین تبیین عاشورا یک ضرورت تاریخی در تمام دوران است لذا زمینه گفت‌وگویی را با «محمدرضا سنگری» پژوهشگر مطرح عاشورایی فراهم آوردیم تا به چند سوال پیرامون این حادثه عظیم تاریخ بپردازیم که در ادامه می‌خوانید؛

دفاع‌پرس: درباره عاشورا و روایت‌های متعددی که از این نهضت بزرگ سوال وجود دارد؛ بسیاری نمی‌دانند اصلی‌ترین منابع و راویان عاشورا چه شخصیت‌هایی بوده‌اند لذا به‌عنوان مقدمه اشاره‌ای مستند به این موضوع بفرمایید که روایت‌های عاشورا از دست چه کسانی به دست ما رسیده است؟

نهضت حضرت اباعبدالله (ع) که کانون آن کربلا و به‌خصوص روز عاشورا است، واقعه‌ی است که حتی جزئیات آن برای ما بیان شده است. در مجموعه تاریخ اسلام، به‌ویژه سده اول تاریخ اسلام واقعه‌ی را نمی‌شناسم که به‌اندازه واقعه عاشورا اجزا و جزئیات آن به‌نوعی با نگاه مینیاتوری نسبت به آن صورت گرفته باشد.

سبب موضوع و دلیل اینکه این‌گونه نگاه به عاشورا و کربلا شده است، نخست این است که یک سنتی در جنگ‌های گذشته به نام واقعه‌نگاران وجود داشته است. یعنی در صحنه جنگ حضور پیدا می‌کردند و وقایع را از نزدیک می‌‎دیدند و می‌نوشتند و کسی به آن‌ها کاری نداشت. یعنی در صحنه‎ی جنگ کسی مزاحم آن‌ها نمی‌شد که درست به شیوه خبرنگاران امروزی بوده است.

نقش وقایع‌نگاران در روایت کربلا

در سپاه دشمن حضرت اباعبدالله الحسین (ع) یعنی سپاه عبیدالله بن زیاد در صحنه کربلا عمر بن سعد فرماندهی آن را برعهده داشت دو وقایع‌نگار وجود داشته‌اند که بخشی از مسائل مربوط به حادثه را آن‌‎ها بیان کرده‎اند. یکی از آن‌‎ها شخصی به اسم حلال بن نافع و دیگری حمید بن مسلم است که گزارشاتی از کربلا را مطرح کرده‌اند و همان‌جا در صحنه مطرح کرده‎اند.

آن‌گونه که از گزارشات این‌ها برمی‎آید حتی در لحظه شهادت امام (ع)، در کنار گودال قتلگاه ایستاده‎اند و یک به یک کسانی را که به امام (ع) ضربه می‎زنند را ثبت می‌کنند؛ حتی آن‎ها نوح سلاح که نیزه یا شمشیر و چگونگی ضربه و محل اصابت ضربه را دقیق مشخص می‌کنند و می‌گویند چه کسی تیر زده است و امام (ع) در آن شرایط چه حالتی و شرایطی داشت.

حمید بن مسلم روایت می‌کند: «به خدا قسم من در جنگ‌های مختلف شرکت‎ کرده‌ام و کسی را ندیده‌ام اینقدر زخم خورده باشد و چنین چهره آرامی داشته باشد»؛ او حتی نگاه امام (ع) را توصیف کرده است؛ بنابراین کسانی در سپاه دشمن بودند که واقعه‌نگاری می‎کردند و رویداد‌ها را ثبت می‌کردند و باید این گزارش را بعدا در کوفه به عبیدالله زیاد و سپس بعد‌ها برای یزید ارسال می‎کردند. کمااینکه بعد‌ها که سر‌ها را به سمت شام حرکت می‌دهند، کسی مثل «زحر به قیس جعفی» وجود دارد که قرار است او گزارش‌ها را به یزد بگوید و کمااینکه وقتی به آن‎‌جا می‌رسد گزارش می‌دهد و می‌گوید این اتفاقات افتاد و هرچند دروغ می‌گوید و کاملا معلوم می‌شود بخشی از آن چیزی که طرح می‎کند دروغ است و با واقعیت سازگار نیست، اما معلوم می‌شود کسانی گزارش‎گر بوده‌اند و مسوولیت تهیه گزارش دارند.

دفاع‌پرس: اشاره فرمودید به گزارش مجاهدت از‌گر‌های سپاه دشمن، اما در سپاه اباعبدالله (ع) در این زمینه چگونه بوده است، آیا در سپاه حضرت نیز چنین رویکردی وجود داشته است؟

در سپاه حضرت اباعبدالله (ع) نیز یک گزارش‌گر یا وقایع‌نگار وجود داشته است. شخصیتی که ما در سپاه حضرت (ع) داریم، شخصی به اسم «عقبه بن سمعان» است، او خود می‌گوید: «من از آغاز حرکت امام (ع) از مدینه تا کربلا و تا عصر روز عاشورا که همه یاران شهید شده بودند و دیگر کسی باقی نمانده بود، من کنار امام (ع) بودم»؛ که امام (ع) به او دستور می‌دهد از کربلا بیرون برود هرچند او اسرار می‌کند کنار امام (ع) باشد و شهادت را درک کند، اما امام (ع) فرمود: «نه؛ تو باید گزارش را به مردم و نسل‌های آینده برسانی». عاقبت «عقبه بن سمعان» می‌رود و دستگیر می‌شود و می‌گوید من کاره‌ای نبوده‌ام و او را رها می‌کنند.

اولین مقتلی که از کربلا نوشته شد

دکتر حجت‌الله جودکی مجموع ۱۱۳ روایت را از تاریخ طبری که یکی از منابع اصلی برای کسانی است که قصد دارند درباره واقعه عاشورا سخن بگویند استفاده می‌کنند، جمع‌آوری کرده است. اولین مقتل ما مقتل ابومخنف ماست که با فاصله اندگی پس از کربلا نگاشته شده است و ابومخنف کسانی را که در صحنه کربلا حضور داشته‌اند را دیده است و از زبان آن‌ها این واقعه را روایت کرده است.

به دلیل اینکه این مقتل وجود ندارد آقای دکتر جودکی ۱۱۳ روایت را از ابومخنف که در تاریخ طبری بوده را مستقلا جمع‌آوری کرده است و آن‎ها در تحت عنوان مقتل ابومخنف چاپ کرده است که یکی از کسانی که روای بوده «عقبه بن سمعان» است که تا بعداز ظهر روز عاشورا کنار امام (ع) بوده و روایات او کسانی که بوده‌اند قابل اعتناترین و قابل اعتمادترین و نزدیک‌ترین گزارش‌ها به حادثه کربلاست که ما می‎توانیم از آن‌ها بهره‌گیری و استفاده کنیم.

دفاع‌پرس: برای بسیاری سوال است چگونه مسائل کربلا به این اندازه جزیی و ریز بیان شده است، چه کسانی روای این اتفاقات است و آیا این راویان چقدر مورد اعتماد و اعتنا هستند؟
بخشی از این روایت‌ها را گزارش‎گران سپاه دشمن و بخش دیگر آن گزارش‌گر سپاه حضرت اباعبدالله (ع) آن را روایت کرده است. البته این‌ها تنها نیست و کسانی که در کربلا حضور داشته‌اند و باقی می‌مانند ۸۴ نفر بوده‌اند که البته وقتی این تعداد به کوفه می‎روند بخشی از آن‌ها در کوفه می‎مانند و تعداد اندکی به شام می‎روند که همین‌ها نیز از کربلا گزارش دادند.

مثلا در کوفه چهار نفر خطبه می‌خوانند؛ یکی از کسانی که خطبه می‎خواند حضرت زینب کبری (س) است؛ ایشان در خطبه خودشان گوشه‌هایی از کربلا را برای ما بیان می‎کنند و می‌فرمایند چه کار‌هایی کردند و چگونه به شهادت رساندند. حضرت فاطمه صغری دختر امام حسین (ع) گزارش می‌دهند و خطبه می‎‌خواند و مردم کوفه را سرزنش می‌کند، اما در همین خطبه خوانی و سخنرانی مختصر در کوفه، گوشه‌ای از حادثه را برای ما روشن می‌کنند. حضرت ام کلثوم خطبه می‌خوانند و امام سجاد (ع)؛ بنابراین کسانی که از کربلا آمده‎اند در کوفه و شام که وقتی مقابل یزید قرار می‎گیرند با او صحبت می‌کنند و می‌گویند شما این‌گونه عمل کردید و جنایات عبیدالله زیاد و دیگر جنایات کاران را مطرح می‌کنند.

البته قصه به اینجا ختم نمی‌شود و تعداد کاروانیان که اندک شده‎اند و امام سجاد (ع) می‌فرمایند: «ما ۱۲ نفر بودیم که ما را وارد کاخ یزد کردند»؛ همین افراد وقتی به مدینه باز می‎گردند کنار بقیع و کنار مزار نبوی گزارش می‌دهند و کربلا را مطرح می‎کنند و کنار کسانی که در کربلا بودند کسان دیگری هم هستند که گزارش‌هایی را که از حاضران در کربلا دریافت کردند را بعدا روضه و شعر می‌کنند و در کنار مزار پیامبر (ص) و بقیع آن را عرضه می‌کنند که یکی از آن‎ها حضرت ام البنین (س) مادر حضرت ابوالفضل (ع)، جعفر، عثمان و عبدالله است که چهار فرزند او در کربلا به شهادت رسیده است.

اینجا کسان دیگری نیز مثل سکینه (س) دختر اباعبدالله الحسین (ع) و دیگر افراد حاضر در کربلا و حتی کودک چهار یا پنج ساله‌ای که امام محمدباقر (ع) است و در کربلا حاضر بوده است گزارش می‎کند. بعضی از کسانی که باقی ماندند مثل رباب همسر اباعبدالله (ع) گزارش می‌کنند.

ابومخنف روایت شفاهی از کربلاست

فاطمه صغری (س) که دختر بزرگ امام حسین (ع) است براساس تحقیقات من بالای ۱۸ سال سن دارد، چون بعدا با حسن مثنی ازدواج کرده است او پسر امام حسن مجتبی (ع) است که در کربلا زخمی می‌شود و وقتی روز یازدهم قصد داشتند سر او را جدا کنند چشمانش را باز می‎کند و اسما خارجه نسبتی با مادر او دارد از فرماندهان سپاه عمر بن سعد است مانع قتل او می‌شود و او را به کوفه می‎برند و درمان می‎کنند و برمی‎گردد لذا حسن مثنی نیز یک گزارش‌گر از کربلاست. وقتی حسن مثنی به شهادت می‎رسد، چون او را نیز مثل پدرش مسموم کردند، همسرش فاطمه صغری روی مزار او در بقیع چادر می‌زند و حادثه کربلا را برای فرزندانش بازگو می‎کند؛ لذا گزارش‌های ما از کربلا بسیار است که از این طریق برای ما رسیده است؛ لذا بخشی از راویان در حادثه کربلا بوده‌اند و تجربه‌ی زیسته خودشان را به تعبیری بیان و گزارش می‎کنند که مثل حضرت زینب (س) و امام سجاد (ع) و امام محمدباقر (ع) افراد قابل اعتمادی هستند. اینجا کاتبان ما کسانی مثل ابومخنف هستند که روایت‌های شفاهی از کربلا را نگارش می‌کنند. چون مسئله خیلی بازتاب پیدا می‎کند و البته تصور دشمن چنین بوده است که ماجرا را تمام می‎کنند و واقعا در کربلا تصور چنین بود که همه چیز تمام شد و اگر ما نیز غروب کربلا حاضر بودیم قصه را تمام شده می‎دانستیم.

دو گروه می‌گویند همه چیز تمام شد یا باید همه چیز را تمام کرد. اینجا هم دشمن می‌‎گوید باید همه چیز را تمام کرد که حمید بن مسلم می‌گوید: «وقتی وارد خیمه امام سجاد (ع) شدیم؛ شمر گفت باید او را بکشید، چون امیر عبیدالله گفته است هیچ کس از این خانواده نباید زنده بماند»؛ حمید بن مسلم می‎گویند: «من گفتم او [اشاره به امام سجاد (ع)]در حال مردم است»، یعنی وضع امام سجاد (ع) به‌گونه‌‎ای بود که هر کس ایشان را می‎دید فکر می‎کرد چند لحظه دیگر تمام می‎کند. حمید بن مسلم و شبعث بن ربعی مداخله کردند و گفتند خودش می‌میرد و می‌گوید شمر از من پرسید تو کیستی و من از ترس اینکه بعدا در کنار عبیدالله زیاد من را معرفی نکند اسم خودم را مطرح نکردم که معلوم می‌شود کاتبان خیلی شناخته شده نبودند و گاهی اوقات پناه کار نگارش را انجام می‌دادند.

حمید بن مسلم اولین کسی است که همراه با خولی بن یزید اصبحی سَر امام حسین (ع) را به سمت دارالاماره عبیدالله بن زیاد می‌آورند که معلوم می‌شود که او که همراه خولی می‌آید در واقع آمده است تا گزارش بدهد و گزارش‌هایی که مکتوب بوده است و چادر ویژه برای نگارش داشتند را منتقل می‌کنند.

نقش قیام مختار در روایت‌های کربلا

پنج سال پس از کربلا در سال ۶۶ هجری قیام مختار رقم می‌خورد که یک‌‎سال و نیم بیشتر این نهضت طول نکشید، اما شخص مختار نیز اطلاعات می‎گیرد. یعنی هرکدام از جنایت‌کاران را که دستگیر می‌کند از آن‌ها گزارش می‌گیرد که در کربلا چه کرده‌اند و یا از کسان دیگری که بوده‌اند سوال می‌‎کند که این‎ها در کربلا چه کرده‌اند. فرضا از حکیم بن طفیل طایی سنبسی که از قاتلان حضرت ابالفضل عباس (ع) بود، بخشی اطلاعات می‌گیرند؛ بنابراین از چند مرجع و منبع اطلاعات از کربلا دریافت می‌شود؛ یکی کاتبان است. دوم بازماندگان کربلاست که بعدا در مدینه کربلا را با برپایی مجلس، گزارش می‌دهند.

دفاع‌پرس: درباره نوع عزاداری برای حضرت اباعبدالله الحسین (ع) و اولین هیئات عزاداری برای ایشان آیا از ائمه علیهم السلام چیزی در دست است؟
بله؛ اولین هیئات‌دار امام حسین (ع)، امام سجاد (ع) بوده است. ایشان کنار بقیع مجلس برپا می‎کند و حتی غذا تهیه می‌کنند تا کسانی که در این جلسه اشک می‌ریزند توان اشک ریختن داشته باشند. حتی درباره اینکه نوع غذا چه باشد نیز مطالبی است. شکل برگزاری مجالس و نوع غذایی که حضرت سجاد (ع) تهیه کرده است همگی موجود است که نشان می‌دهد گزارش‌ها در مدینه نیز مطرح می‌شود و کسانی آن‎ها را می‎نویسند.

مقتل‌هایی که از کربلا به دست ما نرسید

بعضی از جنایات‌کاران کربلا نیز بعد‌ها گزارش‌هایی طرح می‌کنند یا به دیگران می‌گویند «من در کربلا دیدم که شخصی چنین تیر زد و طرف مقابل را به شهادت رساند»؛ آن طرفی که این سخن را شنیده است می‌گوید متوجه شدم خودش بوده است، اما نخواست بگوید من بودم؛ لذا این همه جزئیات از کربلا به این روش‌ها به دست ما رسیده است که در برخی از کتاب‌ها با فاصله خیلی کم نوشته شده و برخی کتاب‌های دیگر از بین رفته است چراکه بسیار مقتل‌ها با فاصله کمی از عاشورا نوشته می‌شود، اما متاسفانه این مقاتل در دست ما نیست، اما بخشی از اطلاعات این مقتل‌ها در قرن‌های پنجم و ششم نقل شده است که تاریخ طبری و مقتل خوارزمی و دیگر کتاب‌ها نمونه آن بود.

دفاع‌پرس: در برخی از مقاتل مثل طبری که از اهل سنت هستند چگونه به حرف آن‌ها توجه و اعتما و اعتماد صورت می‌گیرد؟
این یک نکته مهم است که آیا ما می‌توانیم همه گزارش‌های کربلا را قبول کنیم یا اگر دو گزارش وجود دارد که احیانا این گزارش‌ها در تعارض باشند ما باید چکار کنیم که این راه‎کار دارد. یک راه کلی که مخصوص عاشورا نیست بلکه در تمام روایات مطرح است از شیوه اسناد و سند و زنجیره روایت بهره گرفته می‌شود که مشخص می‌شود کسانی که یک روایت را مطرح کرده بودند چه کسانی بودند و آیا قابل اعتماد هستند یا نه. راه دیگر، راه درایت است که با استدلال‌ها و زمینه‌هایی که تدارم می‌بینیم به نتیجه میرسیم که به «علم درایت» معروف است.

صحت روایت‌های کربلا از طریق استدلال عقلی

مثلا شخصی مانند فاضل دربندی که شخصیت بسیار بزرگ و فقیه و عالم بوده است در کتاب «اسرار الشهاده» روایت می‌کند که حضرت ابوالفضل العباس (ع) ۲۵ هزار نفر را در کربلا کشته است و برای امام حسین (ع) تا نزدیک به یک میلیون کشته را روایت کرده است و ما برای صحت آن به واقعیت تاریخی آن روزگار مراجعه می‌کنیم و در می‌یابیم همه حاضران در کربلا از کوفه بوده‎اند و آیا کوفه می‌توانسته چنین جمعیتی داشته باشد لذا استدلال عقلی می‎کنیم.
ادامه دارد…

گروه فرهنگ و هنر دفاع‌پرس: عید سعید غدیر خم بزرگ‌ترین عید مسلمانان است. به همین خاطر به آن عیدالله الاکبر و عید آل محمد (ص) گفته می‌شود، برای این روز اعمال مستحبی زیادی در روایات ذکر شده است، از جمله اعمال فردی می‌توان به روزه گرفتن، غسل کردن، عطر زدن، بیزاری جستن، نماز روز عید غدیر، عبادت کردن، دعا کردن، عمل صالح انجام دادن، صلوات فرستادن، حمد کردن و از جمله اعمال اجتماعی نیز می‌توان به تبریک و تهنیت ، توسعه زندگی، مصافحه، برادر شدن، زینت دادن و آذین‌بندی، جشن گرفتن و شادی کردن، قضای حوائج مؤمنان به جای آوردن، مهربانی و عطوفت کردن، طعام دادن، صدقه دادن، هدیه دادن و افطاری دادن اشاره کرد.

در تاریخ اسلام دو حادثه بسیار مهمّ و بزرگ اتفاق افتاده است که از یکی رسالت و از دیگری امامت به وجود آمده است. نخستین حادثه، نزول وحی بود که رسالت پیامبر گرامی اسلام(ص) را در برداشت و دومین حادثه نیز در هیجدهم ذیحجه سال دهم هجرت در مسیر بازگشت پیامبر گرامی اسلام از مراسم حجة الوداع اتفاق افتاد.

نقل شده است که امام حسن علیه السلام روز عید غدیر در کوفه مهمانی بزرگی برپا می‌داشتند. امام علی علیه السلام با فرزندان و گروهی از پیروانش بعد از نماز برای شرکت در مجلس به منزل امام حسن علیه‌السلام می‌رفتند. و پس از اتمام مهمانی امام حسن علیه‌السلام هدایایی به مردم اعطا می‌فرمود. لذا این حرکت امام حسن علیه السلام موجب شد مردم به روز عید غدیر عادت کنند.

نذر اسباب‌بازی عید غدیر خم

یکی از برنامه‌های ویژه و متفاوت امسال عید غدیر امسال در مهمانی بزرگ حدفاصل چهارراه ولیعصر تا چهارراه پارک وی با عنوان مهمونی ده کیلومتری توزیع بسته‌های فرهنگی در غرفه‌های مخصوص کودک و نوجوان بود.

«نذر اسباب بازی» یکی از برنامه‌های این مهمانی ده کیلومتری، بود که طی آن کودکان از میان اسباب بازی‌های خود، به کودکان مناطق محروم اسباب بازی هدیه می‌دادند. نذر اسباب بازی طرحی است که میان سازمان دانش آموزی، قرارگاه عدالت تربیتی و فرصت آموزشی برابر و مؤسسه فرهنگی ماوا آن را اجرایی کرده بود.

اهمیت اسباب بازی

شکی نیست که از طریق بازی بچه‌ها مهارت‌های مهم را یاد می‌گیرند. اسباب‌بازی آموزشی کودکان نه‌تنها سرگرم کننده هستند، بلکه می‌توانند به کودک و نوجوان کمک کنند که چیزهای جدیدی را با شیوه‌ای جالب و هیجان‌انگیز درست از همان اوایل کودکی یاد بگیرند. کودکان در دوران بازیگوشی می‌توانند کل روز را با اسباب‌بازی خود صرف کنند. در حالی که با اسباب بازی‌های خود بازی می‌کنند، ناخودآگاه توانایی‌های بنیادی آنها توسعه می‌یابد.

نذر اسباب‌بازی در غدیر یک سنت فرهنگی که باید احیا شود

ایجاد نذر اسباب‌بازی در ایام عید غدیر یک ابتکار فرهنگی مهم است که می‌توان با گسترش دادن به سایر حوزه‌های فرهنگی زمینه نهضت تولیدات فرهنگی هنری با موضوع غدیر را ایجاد کرد. 

انتهای پیام/ 121